زندگى در پرتو اخلاق - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢١٩ - رشد اخلاقى، شرط نخستين

احساس پيش از آن مى‌باشد. غالب مردم در مرحله احساس زندگى مى‌كنند و تحت تأثير آن مى‌باشند.

دوران كودكى دوران پرورش احساسات است و با يك مطالعه دقيق در وضع انسانهاى كنونى و اجتماعات روشن مى‌شود كه از نظر عقلانى و اخلاقى غالباً سنين كودكى را طى مى‌كنند و به همين دليل، بيشتر طرفدار خشونت و اعمال زور و قدرت مى‌باشند.

ولى اين راه اگرچه از نظر مطالعات عادى، نخستين راهى است كه جلب توجه مى‌كند، از نظر ارزش در آخرين مرحله قرار دارد و توسل به آن تنها در صورتى تجويز مى‌گردد كه تمام طرق ديگر بسته شود.

يك فرد يا ملت رشيد براى حل مشكلات اجتماعى خود بسيار كم به اين طريق متوسل مى‌گردد چون غالب مشكلات را از راههاى مسالمت‌آميز و با نيروى تفكر و اخلاق مى‌توان حل كرد.

اسلام اهميت فوق‌العاده‌اى به اين مسأله حياتى داده و اخبار فراوانى از پيشوايان بزرگ اسلام درباره نقش «رِفق» [١] در زندگى بشر وارد شده و با عبارات گوناگون نتايج آن را بر شمرده‌اند و پيروان خود را به آن دعوت نموده‌اند، در كتب اخبار ما بابى تحت عنوان «رفق» ديده مى‌شود كه متضمن احاديث فراوانى است. شايد براى پى‌بردن به منطق اسلام در اين زمينه ذكر چند حديث زير كافى باشد:

١- عَنِ النَّبِيِّ صلى الله عليه و آله و سلم: «انَّ فِي الرِّفْقِ الزِّيادَةَ وَالْبَرَكَةَ وَمَنْ يُحْرَمُ‌

[١]. رفق نقطه مقابل عنف و خشونت است.