پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٥ - شرح و تفسير علم و ادب و تفكر
امام صادق عليه السلام به يكى از دوستان خود سفارش كرد كه پيام او را به همه شيعيان و علاقهمندانش برساند و فرمود: من شما را به تقواى الهى و ورع و تلاش براى خدا و راستگويى و اداى امانت ... و خوشرفتارى با ساير مسلمانان دعوت مىكنم و هرگاه كسى از شما در دينش ورع داشته باشد، راست بگويد، اداى امانت كند و با مردم خوشاخلاق باشد مىگويند:
«هذا جَعْفَرىٌّ فَيَسُرُّني ...»
و نيز مىگويند:
«هذا أَدَبُ جَعْفَرٍ؛
اين جعفرى است و اين سبب سرور و خوشحالى من مىشود كار اينها ادب جعفر بن محمد است». [١]
در حديث كوتاه ديگرى از امير مؤمنان على عليه السلام مىخوانيم:
«الْأدَبُ يُغْني عَنِ الْحَسَبِ؛
ادب انسان را از شرافت خانوادگى و فاميلى بىنياز مىكند». [٢]
همانگونه كه در بالا گفتيم، ادب و آداب مفهوم وسيعى دارد كه همه فضايل اخلاقى مخصوصا آنچه را مربوط به اخلاق اجتماعى است در بر مىگيرد كه بزرگترين افتخار آدمى و مايه آبرومندى او در اجتماع است.
سپس امام در سومين جمله مىفرمايد: «فكر آئينه صافى است»؛
(وَالْفِكْرُ مِرْآةٌ صَافِيَةٌ)
. منظور از فكر همان انديشيدن پيرامون مسائل مختلفى است كه بر انسان وارد مىشود و به تعبير فلاسفه حركتى ذهنى است به سوى مقدمات و از مقدمات به سوى نتيجهها. هرگاه اين انديشه از هوا و هوس و حجابهاى معرفت دور بماند، آئينه شفافى خواهد بود كه چهره حقايق را به انسان نشان مىدهد و راه صحيح را در پرتو آن مىيابد، دوست را از دشمن و صواب را از خطا و حق را از باطل خواهد شناخت.
به همين دليل برترين عبادت در روايات اسلامى تفكر شمرده شده است:
[١]. كافى، ج ٢، ص ٦٣٦ (با تلخيص)، ح ٥.
[٢]. بحارالانوار، ج ٧٢، ص ٦٨، ح ٨.