پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٣٨ - شرح و تفسير روش تعليم و تربيت

تَأْدِيبُهُ بِسِيرَتِهِ قَبْلَ تَأْدِيبِهِ بِلِسَانِهِ)

. اصلى مسلم در روان‌شناسى است كه مردم سخنان كسى را مى‌پذيرند كه به گفته خود معتقد باشد و به تعبير معروف: تا سخن از دل بر نيايد بر دل ننشيند و نشانه روشن اين اعتقاد اين است كه به گفته خود عمل كند.

فى المثل اگر طبيبى سخنرانى‌هاى متعددى درباره زيان‌هاى دخانيات ايراد كند و بيمارى‌هاى متعدد ناشى از آن را يكى پس از ديگرى برشمرد؛ ولى مردم ببينند از دهانش بوى سيگار مى‌آيد هيچ كس سخن او را جدى نخواهد گرفت.

به همين دليل در حديثى كه در كتاب‌ كافى‌ آمده از امام صادق عليه السلام مى‌خوانيم:

«إِنَّ الْعَالِمَ إِذَا لَمْ يَعْمَلْ بِعِلْمِهِ زَلَّتْ مَوْعِظَتُهُ عَنِ الْقُلُوبِ كَمَا يَزِلُّ الْمَطَرُ عَنِ الصَّفَا؛

هنگامى كه عالم به علمش عمل نكند موعظه او از دل‌ها فرو مى‌ريزد همان‌گونه كه قطره‌هاى باران از سنگ سخت فرو مى‌ريزد». [١]

اشاره به اين‌كه دل‌هاى مردم حالت مقاومت و نفوذناپذيرى در برابر مواعظ آنها به خود مى‌گيرد. نيز به همين دليل امير مؤمنان على عليه السلام در خطبه ١٧٥ مى‌فرمايد:

«أَيُّهَا النَّاسُ إِنِّي وَاللَّهِ مَا أَحُثُّكُمْ عَلَى طَاعَةٍ إِلَّاأَسْبِقُكُمْ إِلَيْهَا وَلَا أَنْهَاكُمْ عَنْ مَعْصِيَةٍ إِلَّا وَأَتَنَاهَى قَبْلَكُمْ عَنْهَا؛

اى مردم به خدا سوگند من شما را به هيچ طاعتى ترغيب نمى‌كنم مگر اين‌كه خودم پيش از شما به آن عمل مى‌نمايم و شما را از هيچ معصيتى باز نمى‌دارم مگر اين‌كه خودم پيش از شما از آن دورى مى‌جويم».

سپس در سومين و آخرين جمله بر آنچه در جمله‌هاى پيش آمد تأكيد نهاده مى‌فرمايد: «كسى كه معلم و ادب كننده خويشتن است به احترام سزاوارتر از كسى است كه معلم و مربى مردم است»؛

(وَمُعَلِّمُ نَفْسِهِ وَمُؤَدِّبُهَا أَحَقُّ بِالْإِجْلَالِ مِنْ مُعَلِّمِ النَّاسِ وَمُؤَدِّبِهِمْ)

.______________________________

(١). كافى، ج ١، ص ٤٤، ح ٣.