پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٩٧ - پايه دومِ ايمان يقين

احتمال مى‌دهد پرونده حياتش بسته شود و پنجه مرگ گلويش را بفشارد، با سرعت به سوى كارهاى خير مى‌دود تا در فرصت باقى‌مانده كفه عمل صالح خود را سنگين سازد و اين نياز به صبر و استقامت فراوان دارد.

از آنچه در بالا آمد روشن شد كه امام تمام شاخه‌هاى چهارگانه صبر را مرتبط به اعتقادات قلبى مى‌شمارد؛ اعتقاد به بهشت، دوزخ، به بى‌اعتبارى دنيا و مرگ.

توجه به اين نكته نيز لازم است كه چون ايمان داراى درجاتى است و مطابق بعضى از روايات، ده درجه دارد، صبر و شوق به بهشت و ترس از دوزخ و زهد در دنيا و انتظار مرگ نيز در افراد مختلف است؛ بعضى در اعلا درجه ايمان قرار دارند و اين شاخه‌ها به طور كامل در باغستان روح آنها نمايان است و بعضى در ادنا درجه ايمانند و از هر كدام از اين امور بهره كمى دارند.

پايه دومِ ايمان: يقين‌

سپس امام عليه السلام از شاخه‌هاى يقين سخن مى‌گويد و مى‌فرمايد: «يقين بر چهار شاخه استوار است: بر بينش هوشمندانه و عميق و پى بردن به دقايق حكمت و پند گرفتن از عبرت‌ها و اقتدا به روش پيشينيان (صالح)»؛

(وَالْيَقِينُ مِنْهَا عَلَى أَرْبَعِ شُعَبٍ: عَلى‌ تَبْصِرَةِ الْفِطْنَةِ، وَتَأَوُّلِ الْحِكْمَةِ، وَمَوْعِظَةِ الْعِبْرَةِ، وَسُنَّةِ الْأَوَّلِينَ)

. ممكن است اين چهار شاخه اشاره به چهار رشته از علوم انسانى باشد:

نخست علوم تجربى است كه از «تبصرة الفطنة» سرچشمه مى‌گيرد و دوم علوم نظرى است كه از «تأويل الحكمه» به دست مى‌آيد سوم علومى است كه از تاريخ نصيب انسان مى‌شود و مايه عبرت اوست و چهارم علوم نقلى است كه از سنن پيشنيان به دست مى‌آيد. هنگامى كه انسان اين چهار رشته علمى را پيگيرى كند و از آنها بهره كافى ببرد به مقام يقين مى‌رسد.

مثلًا درباره خداشناسى نخست چشم باز كند و به خوبى آثار پروردگار را در