پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٤٧٢ - ٢ آيا اختيار انسان با توحيد مخالف است؟

اجبار بر گناه شده قصاص شود مظلوم است».

شعبى نيز براى او نوشت: «بهترين چيزى كه در قضا و قدر شنيده‌ام سخن امام امير مؤمنان على بن ابى‌طالب است:

«أَيَدُلُّكَ عَلَى الطَّرِيقِ وَيَأْخُذُ عَلَيْكَ الْمَضِيقَ؛

آيا خداوند راه را به تو نشان مى‌دهد ولى سر راه را بر تو مى‌گيرد».

«كُلُّ مَا اسْتَغْفَرْتَ اللَّهَ مِنْهُ فَهُوَ مِنْكَ وَكُلُّ مَا حَمِدْتَ اللَّهَ عَلَيْهِ فَهُوَ مِنْهُ؛

هرچيزى كه تو از خدا نسبت به آن طلب آمرزش مى‌كنى (بدان) آن كار از سوى توست و هرچيزى كه خدا را بر آن شكر مى‌گويى از ناحيه اوست».

هنگامى كه اين نامه‌هاى چهارگانه به حجاج رسيد و از مضمون آن آگاهى يافت گفت: «به يقين اينها را از چشمه صاف و زلالى گرفته‌اند». [١]

٢. آيا اختيار انسان با توحيد مخالف است؟

بعضى از قائلين به جبر مى گويند اگر ما انسان‌ها را در اعمال خود مختار بدانيم در واقع قائل به دو مبدأ آفرينش شده ايم. خداوند متعال كه مبدأ آفرينش جهان هستى است و انسان كه مبدأ آفرينش افعال خويشتن است در واقع يك خداى بزرگ و يك خداى كوچك قائل شده‌ايم.

پاسخ اين سخن روشن است و آن اين است كه مختار بودن ما نيز به اراده پروردگار است؛ يعني خداوند خواسته است كه ما مختار باشيم، بنابراين افعال ما از يك نظر افعال خداست، چون قدرت و اختيار را او به ما داده و از نظر ديگر افعال خود ما و مسئوليت آن متوجه ماست، زيرا ما با ميل و اختيار خود آن را انجام داده‌ايم، بنابراين اعتقاد به اختيار عين توحيد است.

مسئله «امربين‌الامرين» نيز ناظر به همين معناست نه چنان آزادى كه افعال ما هيچ ارتباطى با خدا نداشته باشد و نه جبرى كه مصونيت را از ما سلب كند.

[١]. بحارالانوار، ج ٥، ص ٥٨، ح ١٠٨.