پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٤ - شرح و تفسير علم و ادب و تفكر
منظور از «آداب» فضايل اخلاقى مخصوصاً چيزهايى است كه مربوط به روابط اجتماعى است مانند: تواضع، امانت، صداقت، محبت، خوشرفتارى، فصاحت و بلاغت در بيان.
«حُلَل»
جمع
«حُلَّه»
به معناى لباس زينتى است.
«مُجَدَّدَة» به معناى چيزى است كه پيوسته تجديد و نو مىشود و هرگز كهنه نخواهد شد.
بر اين پايه، مفهوم كلام امام عليه السلام چنين است كه اين صفات برجسته انسانى همچون لباسهاى زيبايى است كه آدمى در تن مىكند و هرگز فرسوده نمىشود بر خلاف لباسهاى ظاهرى كه هم كهنه مىشود و هم ممكن است دست سارقان به آن دراز شود و هم جنبه ظاهرى دارد و در اعماق وجود انسان تأثير گذار است.
در روايات اسلامى براى «أدب» تفسيرهاى گوناگونى ذكر شده كه در واقع هر كدام اشاره به مصداقى از آن است:
در حديثى از امام امير مؤمنان عليه السلام مىخوانيم:
«كَفاكَ أدَباً لِنَفْسِكَ اجْتِنابُ ما تَكْرَهُهُ مِنْ غَيْرِك؛
براى اينكه ادب داشته باشى همين بس كه از آنچه براى ديگران نمىپسندى دورى كنى». [١]
در حديث ديگرى از امام صادق عليه السلام مىخوانيم كه فرمود:
«أدّبْنى أبى عليه السلام بِثَلاثٍ ...؛
پدرم من را به سه چيز ادب كرد» فرمود:
«مَنْ يَصْحَب صاحِبَ السُوء لا يَسْلَم ومَن لا يُقَيَّد الفاظَه يَنْدَم، ومَن يَدْخُل مَداخل السُّوء يُتَّهَم؛
فرزندم كسى كه با رفيق بد همنشين شود از آفات در امان نخواهد بود و كسى كه سخنان خود را مهار نكند پشيمان مىشود و كسى كه در محلهاى آلوده وارد گردد متهم و بدنام خواهد شد». [٢]
[١]. نهج البلاغه، حكمت ٤١٢.
[٢]. بحارالانوار، ج ٧٥، ص ٢٦١.