پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٢٠١ - پايه سومِ ايمان عدل

وَمَنْ حَلُمَ لَمْ يُفَرِّطْ فِي أَمْرِهِ وَعَاشَ فِي النَّاسِ حَمِيداً). [١]

آرى دقت در فهم، انسان را به ژرفاى علم و دانش مى‌رساند و آن‌كس كه به ژرفاى علم و دانش برسد احكام الهى را به خوبى درك مى‌كند و هركس احكام خدا را دقيقاً بداند هرگز گمراه نخواهد شد و كسانى كه در مقابل نابخردان حلم و بردبارى داشته باشند و به گفته قرآن: « «لا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآنُ قَوْمٍ عَلى‌ أَلَّا تَعْدِلُوا»؛ عداوت نسبت به قومى شما را مانع از اجراى عدالت نشود» [٢] از حق و عدالت دور نخواهد شد و چنين انسانى قطعا محبوب القلوب مردم است.

در روايات اسلامى درباره اهميت حلم و بردبارى و نقش آن در پيروزى انسان در زندگى روايات فراوانى وارد شده است از جمله در حديثى از رسول خدا صلى الله عليه و آله آمده است كه فرمود:

«كَادَ الْحَلِيمُ أَنْ يَكُونَ نَبِيّاً؛

آدم بردبار نزديك است به مقام نبوت برسد». [٣]

امير مؤمنان على عليه السلام مى‌فرمايد:

«تَعَلَّمُوا الْحِلْمَ فَإِنَّ الْحِلْمَ خَلِيلُ الْمُؤْمِنِ وَوَزِيرُه؛

حلم و بردبارى را بياموزيد (و آن را تمرين كنيد) زيرا دوست مؤمن و وزير اوست». [٤]

امام صادق عليه السلام نيز در صفات مؤمن مى‌فرمايد:

«لَا يُرَى فِي حِلْمِهِ نَقْصٌ وَلَا فِي رَأْيِهِ وَهْنٌ؛

نه در بردبارى او كاستى است و نه در انديشه‌اش سستى». [٥]

[١]. با توجه به اين‌كه امام شاخه‌هاى عدالت را چهار امر شمرده و بعد آثار يك يك آنها را بيان فرموده روشن مى‌شود كه عبارت مرحوم شريف رضى نيز سقط و حذفى دارد، چرا كه فقط اثر سه شاخه در آن بيان شده و از يك شاخه ديگر خبرى نيست در كتاب تمام نهج‌البلاغه به نقل از امالى شيخ طوسى و تحف العقول اين جمله محذوف ذكر شده است و بعد از شرايع الحكم چنين آمده «وَمَنْ عَرَفَ شَرَائِعَ الْحُكْمِ لَمْ يَضِلَّ» يعنى «كسى كه از سرچشمه احكام سيراب گردد هرگز گمراه نمى‌شود».

[٢]. مائده، آيه ٨.

[٣]. بحارالانوار، ج ٤٣، ص ٧٠، ح ٦١.

[٤]. همان، ج ٧٥، ص ٦٢، ح ١٤٠.

[٥]. همان، ج ٦٤، ص ٢٩٥، ح ١٨.