پيام امام امير المومنين(ع) - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ٥٠٠ - شرح و تفسير دوگانگى و غلوّ

در روايات اسلامى نيز مذمت زيادى در مورد مداحان و مبالغه‌گران در مدح و ستايش آمده است. از جمله در حديثى از پيغمبر اكرم صلى الله عليه و آله مى‌خوانيم كه فرمود:

«إذا لَقيتُمُ الْمَدّاحينَ فَاحْثُوا فى‌ وُجُوهِهِمُ التُّرابَ؛

هنگامى كه مداحان را ملاقات كرديد خاك در صورتشان بپاشيد» كنايه از اين‌كه از كار آنها برائت و بيزارى جوييد و اجازه ادامه سخن به آنها ندهيد». [١]

در حديث ديگرى مى‌خوانيم كه مردى ستايش مبالغه‌آميزى درباره شخص ديگرى در محضر پيغمبر صلى الله عليه و آله كرد پيامبر صلى الله عليه و آله فرمود:

«لا تُسْمِعْهُ فَتُهْلِكُهُ لَوْ سَمِعَكَ لَمْ يُفْلَحْ؛

آنچه را گفتى به گوش او نرسان كه سبب هلاكت او مى‌شود و اگر مدح مبالغه‌آميز تو را بشنود هرگز رستگار نخواهد شد». [٢]

در فرمان مالك اشتر نيز همين مطلب به صورت جامع‌ترى آمده است آنگاه كه امام عليه السلام فرمود: «

(ثُمَّ رُضْهُمْ عَلَى أَلَّا يُطْرُوكَ وَلَا يَبْجَحُوكَ بِبَاطِلٍ لَمْ تَفْعَلْهُ فَإِنَّ كَثْرَةَ الْإِطْرَاءِ تُحْدِثُ الزَّهْوَ وَتُدْنِي مِنَ الْعِزَّةِ؛

سپس آنها را طورى تربيت كن كه از تو ستايش بى‌جا نكنند (و از تملق و چاپلوسى بپرهيزند. نيز) تو را نسبت به اعمال نادرستى كه انجام نداده‌اى تمجيد ننمايند، زيرا مدح و ستايش فراوان عُجب و خودپسندى به بار مى‌آورد و انسان را به كبر و غرور نزديك مى‌سازد».

متأسفانه در هيچ‌يك از كتبى كه ما ديده‌ايم سخنى در اين‌باره كه آن شخص در مقام افراط در ثنا چه گفت كه امام برآشفت نيامده است و اگر عين آن كلام نقل مى‌شد مى‌توانستيم قضاوت كنيم كه افراط در مدح بوده است يا تواضع امام.

[١]. سنن ابن داود مطابق نقل ميزان الحكمه، ج ٩، ص ٣٧٨٥. شبيه همين معنا در منابع معروف پيروان اهل‌بيت از جمله من لا يحضره الفقيه، ج ٤، ص ١١ آمده است.

[٢]. كنزالعمال، ج ٣، ص ٦٥٢، ح ٨٣٣٩.