پنجاه درس اصول عقايد براى جوانان - مكارم شيرازى، ناصر - الصفحة ١٢٦ - روشنترين دليل بر آزادى اراده و اختيار

اعتقاد نمى‌توانند زندگى كنند، و چرخ‌هاى برنامه‌هاى اجتماعى و فردى خود را بچرخانند.

فيلسوف بزرگ اسلامى «خواجه نصيرالدين طوسى» در بحث جبر و اختيار در يك عبارت كوتاه چنين مى‌گويد: «و الضرورة قاضية باستنادافعالنا الينا؛ درك ضرورى و وجدان ما داورى مى‌كند كه همه اعمال ما مستند به خود ماست». [١]

٢- تضاد منطق «جبر» با منطق «مذهب»

آنچه در بالا گفتيم پيرامون تضاد مكتب جبر با وجدان عمومى عقلاى جهان بود، اعم از طرفداران مذهب و كسانى كه اصلًا مذهبى نپذيرفته‌اند.

ولى از نظر تفكّر مذهبى نيز دليل قاطع ديگرى بر ابطال مكتب جبر در دست داريم.

زيرا هرگز اعتقادات مذهبى با عقيده جبر سازگار نيست، و برنامه‌هاى مذهبى نيز با قبول اين مكتب همه مخدوش مى‌شود، زيرا: ما چطور مى‌توانيم عدالت خداوند را كه در بحث‌هاى گذشته به وضوح ثابت كرديم با مكتب جبر تطبيق دهيم؟ چگونه ممكن است خداوند كسى را مجبور به انجام كار بدى كند، بعد او را مجازات نمايد كه چرا چنين كردى؟ اين با هيچ منطقى سازگار نيست!

[١]. كتاب تجريد العقائد، بحث جبر و اختيار