مجادله بدون علم و دليل، از ناحيه مشركان را مردود شمرده و آنان را به عذاب قيامت تهديد نموده است.
سپس در يك تقسيم‌بندى انسانهاى مؤمن و داراى عمل صالح را به بهشت وعده داده و انسانهاى بت‌پرست و كسانى كه تنها خدا را به زبان مى‌پرستند و در قلبشان خبرى از ايمان نيست را خسران كنندگان در دنيا و آخرت معرفى كرده است. در آيات بعدى نمونه‌هايى از نعمتها و عذابهاى دو گروه را بيان كرده است.
در فراز ديگرى از سوره به ساختن خانه كعبه به دست حضرت ابراهيم (ع) و دعوت او از مردم براى حج گزاردن و همچنين به مسائلى درباره طواف و قربانى اشاره نموده است.
از ديگر امور مطرح شده در اين سوره، اذن به جهاد براى اولين بار به مسلمانان، تأكيد در برپايى نماز و اداى زكات و امر به معروف و نهى از منكر مى‌باشد.
در ادامه آيات، سرنوشت عبرت انگيز اقوام پيامبران گذشته همانند قوم نوح، هود، صالح، ابراهيم، لوط، شعيب و موسى عليهم‌السلام را يادآور شده و به عذاب‌هاى الهى بر آنان اشاره دارد.
زلزله بزرگ قيامت‌ «يا ايُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا رَبَّكُمْ انَّ زَلْزَلَةَ السَّاعَةِ شَىْ‌ءٌ عَظيمٌ يَوْمَ تَرَوْنَها تَزْهَلُ كُلُّ مُرْضِعَةٍ عَمَّا ارْضَعَتْ وَ تَضَعُ كُلُّ ذاتِ حَمْلٍ حَمْلَها وَ تَرَى النَّاسَ سُكارى‌ وَ ما هُمْ بِسُكارى‌ وَ لكِنَّ عَذابَ اللَّهِ شَديدٌ» (حج، آيات ١- ٢)
اى مردم! از پروردگار خود بترسيد كه زلزله قيامت امر عظيمى است. روزى كه آن را مى‌بينيد (از شدت وحشت و ترس) هر شيردهنده‌اى شيرخواره‌اش را از ياد مى‌برد و هر آبستنى بار (جنين) خود را بر زمين مى‌نهد و مردم را مست مى‌بينى، حال آنكه مست نيستند، بلكه عذاب خدا شديد است.
در بسيارى از آيات قرآن كريم «اهل ايمان» به تقوا دعوت شده‌اند؛ اما در اين آيات دعوت به تقواى الهى خطاب به همه مردم از مؤمن و كافر، در همه اعصار و قرون است تا بلكه كافران از خدا بترسند و ايمان بياورند و مؤمنان از خدا بترسند و مخالفت اوامر و