معارف قرآن (ج4) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٣٧
پس، از كافران فرمان مبر و به وسيله آن (قرآن) با آنان مبارزه كن.
بدون شك، مقصود از جهاد در اين آيه، جهاد نظامى نيست، زيرا اين آيه در مكه نازل شده است و در آن زمان، هنوز جنگ نظامى و جهاد مسلحانه تشريع نشده بود، پس اين آيه در صدد پىريزى و تحكيم مبانى فكرى و عقيدتى مردم است كه از آن به «جهادبزرگ» تعبير مىشود.
با دقت در آيه مزبور و موقعيت اجتماعى نزول آن، ارزش زيربنايى جهاد فرهنگى روشن مىشود؛ مجاهدان اين ميدان، عالمان نستوه و دردآشنايند كه با سلاح «حكمت و موعظه حسنه» با لشكريان جهل و خرافه مىستيزند، دلها و فطرتهاى پاك انسانى را فتح مىكنند و خدا و قانون او را بر آنها حاكم مىكنند. نخستين وظيفه پيامآوران الهى نيز «ابلاغ» است.
از سوى ديگر، دشمنان انسانيت و طاغوتها چون خود را در ميدان جهاد اكبر، خلع سلاح شده مىبينند نبرد را به ميدان كارزار فيزيكى مىكشانند و منطق را با اسلحه پاسخ مىدهند. در اين مرحله، مجاهدان راه خدا نيز با زبانى كه دشمن مىفهمد با او سخن مىگويند و «كلوخ انداز را پاداش سنگ است!» قرآن محور جهاد فرهنگى خداوند در آيه ياد شده، قرآن را به عنوان محور اصلى براى تداوم جهاد فكرى و عقيدتى معرفى مىكند. اين معرفى به دليل بعد روشنگرى، فراگيرى، تأثير عميق و سريع قرآن است كه در تمام ابعاد زندگى مىتواند برنامهاى روشن و تفكرى ناب و صحيح ارائه دهد. با وجود قرآن، نبايد تحت تأثير انديشههاى انحرافى و باطل ديگران قرار گرفت و از آنها اطاعت كرد، از اين رو خداوند به پيامبر (ص) دستور مىدهد كه در هيچ زمينهاى از كافران اطاعت نكن.
عبادالرحمن «وَ عِبادُ الرَّحْمنِ الَّذينَ يَمْشُونَ عَلَى الْارْضِ هَوْناً وَ اذا خاطَبَهُمُ الْجاهِلُونَ قالوُا سَلاماً ...» (فرقان، آيات ٦٣- ٧٤)
بندگان (خاص خداوند) رحمان، كسانى هستند كه با آرامش و بىتكبر به زمين راه مىروند، و هنگامىكه جاهلان بهآنان خطاب مىكنند (و سخنان نابخردانه مىگويند)، به آنها سلاممىكنند.