معارف قرآن (ج4) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٣٤
يَحْسَبُونَ انَّهُمْ يُحْسِنُونَ صُنْعاً» (كهف، آيات ١٠٣- ١٠٤)
بگو آيا به شما خبر دهيم كه زيانكارترين (مردم) كيانند، آنان كه تلاشهايشان در زندگى دنيا گم و (نابود) شده با اين حال گمان مىكنند، كار نيك انجام مىدهند! بطور معمول، زيان وقتى تحقق مىيابد كه انسان به سود مورد نظر خود نرسد، و خسران وقتى تحقق مىيابد كه انسان نه تنها به سود مورد نظر خود نرسيده، بلكه قدرى از سرمايه خود را نيز از دست داده باشد.
گاهى خسران و زيان به علت بىتجربگى و نداشتن مهارت كافى و يا حوادث غيرمنتظره حاصل مىشود كه بطور معمول اين نوع خسران و زيان با اندوختن تجارب و كوشش و تلاش بيشتر قابل جبران است، ولى گاهى انسان سرمايه خود را در راهى به كار مىگيرد كه در واقع غير زيان حاصلى ندارد و فرد خيال مىكند كه سود كرده است و اين نوع خسارت و زيان نه تنها قابل جبران نيست بلكه هر روز دامنه آن زيادتر هم مىشود، از اين رو، خداوند متعال افرادى را كه در مسير باطل گام بر مىدارند و خيال مىكنند كه در مسير حق هستند و كارشان نيكوست، زيانكارترين مردم معرفى مىكند؛ زيرا اگر كسى مرتكب گناهى شود و بداند كه خلاف كرده است، سرانجام به حق روى مىآورد و توبه مىكند، ولى اگر گناه كرده و خيال كند كه كار نيكو انجام مىدهد، نه تنها در صدد جبران بر نمىآيد، بلكه با شدّت هر چه تمامتر به كار خود ادامه مىدهد و مصداق زيانكارترين مردم خواهد شد. «١» در روايات اسلامى، تفسيرهاى گوناگونى براى «اخْسَرينَ اعْمالًا» آمده است كه هر يك اشاره به مصداق روشنى از اين مفهوم وسيع دارد بى آنكه آن را محدود كند. از جمله، در روايتى از حضرت على عليه السلام مراد از «اخْسَرينَ اعْمالًا» يهود و نصارا دانسته شده كه در آغاز، بر حق بودند، سپس بدعتهايى در دين گذاردند، در حالى كه اين بدعتها، آنان را به انحراف كشانيد و گمان مىكردند، كار نيكى انجام مىدهند. در حديث ديگرى نيز منظور از آن را رهبانها و گروههاى بدعتگزار از مسلمانان دانستهاند و در