گذاشته، به منزله انسانى خواهد بود كه نه مى‌شنود و نه مى‌فهمد. از اين رو قرآن مجيد به صورت استفهام انكارى مى‌پرسد: «آيا گمان مى‌كنى كه بيشتر آنها مى‌شنوند يا مى‌فهمند؟» گمراهتر از چهارپايان‌ خداوند متعال، كسانى را كه برده و بنده هواى نفس خود شده‌اند، از حيوانات نيز گمراهتر مى‌داند؛ زيرا:
الف- چهارپايان گرچه قانون و برنامه‌اى ندارند، ولى مسيرى را كه خداى حكيم در شكل غرايز براى آنان تعيين كرده است، مى‌پيمايند، اما انسان هواپرست، نه قوانين تكوين را به رسميت مى‌شناسد و نه قوانين تشريع را، بلكه هوا و هوس خود را حاكم بر همه چيز مى‌داند. چهارپايان هرگز به زيان خود اقدام نمى‌كنند، ولى اينان ضرر خود (پيروى از هواى نفس) را بر نفع خود (پيروى از قوانين شرع) ترجيح مى‌دهند.
ب- چهارپايان، براى انسانها، خدمات زيادى انجام مى‌دهند و خطرى هم براى كسى ندارند و اگر هم داشته باشند، خطرشان محدود است؛ ولى انسانهاى هواپرست، نه تنها خدمتى نمى‌كنند، بلكه هزاران فساد نيز در سطح جامعه ايجاد مى‌كنند.
ج- اگر چهارپايان چيزى نمى‌فهمند، توان شنيدن و فهميدن ندارند و به همين دليل مورد بازخواست قرار نمى‌گيرند، اما انسانى كه خمير مايه همه سعادتها در وجودش نهفته شده و خداوند به او استعداد خليفه شدن در زمين را بخشيده، اگر بر اثر كوتاهى در انجام وظيفه و پيروى از خواهشهاى نفس سقوط كند، بدون شك از حيوانات نيز پست‌تر شده و تمام شايستگيهاى خود را از دست مى‌دهد؛ به همين جهت از چنين انسانى باعنوان «شرالدّوابّ» «١» يعنى بدترين جنبندگان ياد شده است. «٢» جهاد بزرگ‌ «فَلا تُطِعِ الْكافِرينَ وَ جاهِدْهُمْ بِهِ جِهاداً كَبيراً» (فرقان، آيه ٥٢)