معارف قرآن (ج4)

معارف قرآن (ج4) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ١٠٠

تجليّات ايمان حقيقى‌ مؤمن واقعى بر حسب ايمان خود عمل مى‌كند. ايمان هر چه خالصتر و راسختر باشد، در عمل، جلوه‌اى روشنتر و قويتر دارد. امورى كه در آيات ياد شده آمده است، از اين قرارند:
الف- خشوع در نماز: خشوع تأثير خاصى است كه به افراد مقهور در برابر شخصيت قاهر دست مى‌دهد، چنان كه تمام توجه آنها معطوف او گشته، از جاى ديگر بريده مى‌شوند.
خشوع، حالتى درونى است؛ ولى چون اثر آن خضوع و تسليم اعضا و جوارح است، بدين جهت به اعضا و جوارح نيز نسبت داده شده است. براى مثال، رسول خدا (ص) درباره شخصى كه در نماز با ريش خود بازى مى‌كرد، فرمود: «اگر دلش خاشع بود، جوارحش نيز خاشع مى‌شد.» «١» با توجه به همين معناست كه خشوع در اين آيه به ترس، بى‌حركت شدن اعضا از ترس، چشم به زير انداختن، خفض جناح و تواضع، سر به زير انداختن، به اين سو و آن سو نگاه نكردن و مانند آن تفسير شده است. «٢» البته خشوع اعضا و جوارح، خشوع ظاهرى است و تا زمانى كه نتيجه و اثر خشوع قلبى و باطنى باشد، مطلوب و خوب است، ولى اگر قلب خاشع نباشد و جوارح خاشع باشند يا خشوع جوارح بيش از خشوع قلب باشد، نوعى نفاق است و بايد از آن به خدا پناه برد.
رسول خدا (ص) فرمود:
«به خدا پناه ببريد از خشوع نفاق! پرسيدند: خشوع نفاق چيست؟ فرمود: اينكه ظاهر بدن خاشع باشد، ولى در قلب خشوعى نباشد.» «٣» ب- روگردانى از لغو: لغو يعنى كار بيهوده، كارى كه غرض عقلايى در آن نباشد و فايده قابل ملاحظه‌اى براى دنيا يا آخرت نداشته باشد. مؤمنان نه تنها به انديشه‌هاى باطل، سخنان بى‌اساس و كارهاى بيهوده دست نمى‌زنند، بلكه به تعبير قرآن از آن «معرض» و رو گردانند.