معارف قرآن (ج4) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٩٨
ذكر بشارتها و انذارها مىپردازد و به همين مناسبت، بلاهايى كه امتهاى گذشته را به سبب تكذيب دعوت حق منقرض ساخت، بيان مىكند.
فشرده مطالب سوره مطالب اين سوره را مىتوان در هفت بخش زير خلاصه كرد:
١- اين سوره با نويد رستگارى مؤمنان آغاز شده و خشوع در نماز، دورى از لغو و كارهاى بيهوده، اداى زكات، حفظ عفت و پاكدامنى، رعايت عهد و امانت و محافظت بر نماز را به عنوان صفات مؤمنان رستگار ياد مىكند.
٢- مراحل خلقت و حيات انسان را از خاك تا نطفه و سپس علقه تا مرحله ايجاد روح بيان كرده و پس از آن به مردن و سپس برانگيخته شدن در قيامت اشاره مىكند.
٣- نعمتهاى الهى را برشمرده و نعمتهايى همچون نزول باران، وجود درختان، حيوانات و منافع آنها و كشتيها را متذكر شده است.
٤- چون دعوت به توحيد در هدف دعوت همه انبياى الهى است داستان حضرت نوح (ع)، هود (ع) و موسى (ع) را ذكر كرده و هدف مذكور را در بين دعوت آنان يادآور شده است.
٥- به مناسبت دعوت پيامبران به توحيد، مردم را به دو گروه تقسيم كرده است؛ يكى مؤمنان كه آنان را با اوصاف نيكو توصيف كرده و ديگرى مترفين كه همان مستكبران و تكذيب كنندگان دعوت انبيايند؛ سپس گروه دوم را مورد خطابهاى شديد قرار داده كه چرا با وجود اينكه در دل به الوهيت خدا معتقدند، متذكر نشده و راه تقوا پيش نمىگيرند.
٦- در ادامه آيات سوره، پيامبر اسلام را مورد خطاب قرار داده و استعاذه و دعا در درگاه الهى را به او تعليم مىدهد.
٧- اين بخش به مرحله انتقال انسان از دنيا به آخرت اشاره داشته، يادآور مىشود كه انسان موقع ديدن مرگ تقاضاى بازگشت جهت انجام اعمال نيك مىكند، تقاضايى كه هرگز برآورده نمىشود. آيات اين بخش سپس به عالم برزخ و قيامت و نصب ميزانهاى اعمال بهشتيان و دوزخيان پرداخته است.