معارف قرآن (ج4) - جمعی از نویسندگان - الصفحة ٤٨
چه در حدّ امامت يا فقاهت.
از اين رو، نخستين دستور قرآن براى نفوذ در دل مردم (هر چند افراد گمراه و آلوده) برخورد ملايم و همراه با مهر و عواطف انسانى است و توسل به خشونت در مرحلهاى است كه برخوردهاى دوستانه و منطقى، مؤثر نباشد. «١» خداوند راه تبليغ را به حضرت موسى مىآموزد و مىگويد با فرعون به نرمى و ملاطفت سخن بگو و گفتار «ليّن» را شعار خود قرار ده، زيرا چنين برخوردى نفس سركش آدمى را خاضع مىكند و دل عصيانگر را نرمش مىبخشد و سدّ روحى طغيانگر را مىشكند و دست كم، راه عذر را مىبندد و حجت را تمام مىكند، ولى سخن درشت و برخورد خشونت آميز، دل او را جريحهدار مىسازد و احساساتش را بر مىانگيزد. اين درسى است كه قرآن بر آن تأكيد دارد، از جمله در سوره «فُصلت» بطور مستقيم به پيامبر دستور مىدهد كه منطق دشمن را با راههاى خوب دفع كن «٢»، سفاهت و جهالت مردم را با اخلاق نيكو و پسنديده جواب ده، بديهايشان را با خوبيهايت مقابله كن و تقصيرشان را با عفو، و خشونتشان را با حلم و صبر تحمّل كن، چرا كه اوّلين نتيجه اين نوع برخوردها آن است كه دشمنيها تبديل به دوستى مىشود و مردم متوجه بدى اخلاق خود مىشوند و كارهاى زشت خود را ترك مىكنند. «٣» قول ليّن براى آنكه بدانيم «قول ليّن» چيست بايد به مصداق روشن آن كه گفتار حضرت موسى (ع) با فرعون است، توجّه كنيم تا ببينيم او چگونه برخورد كرد و براى دعوت فرعون چه شيوهاى به كار برد. حضرت موسى با بيانى حاكى از لطف و نرمش به فرعون گفت:
«هَلْ لَكَ إِلى أَنْ تَزَكّى وَ أَهْدِيَكَ الى رَبِّكَ فَتَخْشى» «٤» آيا براى تو رغبتى هست كه پاكيزه شوى و من تو را به پروردگارت راه بنمايم و تو پروا كنى.