قيام به حق و امدادهاى الهى‌ اصحاب كهف در جامعه جاهلى و مشرك مى‌زيستند و مانند ديگر مردم بت مى‌پرستيدند، ولى شرك و بت‌پرستى را ناحق يافتند و طالب حق گشتند و خدا نور ايمان بر قلبشان تاباند و به آنان بصيرت داد و از ظلمت جهل و شرك رهايشان ساخت، دلهايشان را محكم كرد و خوف و هراس از غير خود را از قلبشان بيرون بُرد و به آنان آمادگى پذيرش خطرها و جرأت و جسارت اعلام مخالفت بخشيد.
«انَّهُمْ فِتْيَةٌ امَنُوا بِرَبِّهِمْ فَزِدْناهُمْ هُدىً وَ رَبَطْنا عَلى‌ قُلُوبِهِمْ اذْ قامُوا » «١» آنان جوانمردانى بودند كه به پروردگارشان ايمان آوردند و ما هم بر هدايتشان افزوديم و دلهايشان را محكم ساختيم هنگامى كه قيام كردند آن جوانمردان در جامعه خفقان و شرك، توحيد خود را اعلام كردند و براى حفظ عقيده پاك خود هجرت را برگزيدند و از قوم خود كناره گرفتند و به هدايت الهى مطمئن بودند كه خدا آنان را تنها نگذاشته و از رحمت خود بى نصيبشان نخواهد كرد. آنها به غارى پناه بردند و در آنجا از اسباب ظاهرى و مادى دل بريدند و دست به درگاه خدا برداشتند:
«رَبَّنا آتِنا مِنْ لَدُنْكَ رَحْمَةً وَ هَيِ‌ءْ لَنا مِنْ امْرِنا رَشَداً» «٢» پروردگارا ما را رحمتى از سوى خود ببخش و راه نجاتى براى ما فراهم ساز! خداوند نيز دعاى آنان را اجابت كرد و آنان را به خوابى آرام و طولانى فرو برد و بعد از صدها سال بيدار ساخت تا ببينند كه چگونه به عنايت و دستگيرى حق از دست ظالمان نجات يافتند و براى ديگران نيز آيتى بر حقانيت توحيد و معاد باشند.
اظهار قدرت‌ قيافه ظاهرى آنها در غار بگونه‌اى وحشتزا بود كه اگر كسى آنان را مى‌ديد، بشدت‌