ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٦٦ - ١ نشانه هاى مشروط و غير حتمى ظهور
وَ بَدا لَهُمْ مِنَ اللَّهِ ما لَمْ يَكُونُوا يَحْتَسِبُونَ.[١]
خداوند آنچه را گمان نمىكردند، براى آنها ظاهر كرد.
براساس آيه:
خداوند چيزى را كه از آنِ مردمى است دگرگون نكند تا آن مردم خود دگرگون شوند.[٢]
و با استفاده از ديگر آيات و روايات مىتوان چنين برداشت كرد كه برخى اعمال حسنه نظير: صدقه، احسان به ديگران، صله رحم، نيكى به پدر و مادر، استغفار و توبه، شكر نعمت و اداى حقّ آن و ... سرنوشت شخص را تغيير داده و رزق و عمر و بركت زندگىاش را افزايش مىدهد، همانطور كه اعمال بد و ناشايست اثر عكس آن را بر زندگى شخص مىگذارد.
پيش از شرح اين عبارت كه بداء در حقيقت ظاهر شدن چيزى است كه از ناحيه خداوند متعال براى مردم مخفى و براى خودش مشخص بود، لازم است يادآور شويم كه خداوند متعال بنا بر آيات قرآن دو لوح دارد:
الف) لوح محفوظ
لوحى كه آنچه در آن نوشته مىشود؛ پاك نشده و مقدّرات آن تغيير نمىيابند؛ چون مطابق با علم الهى است:
بَلْ هُوَ قُرْآنٌ مَجِيدٌ فِي لَوْحٍ مَحْفُوظٍ.[٣]
بلكه آن قرآن مجيدى است كه در لوح محفوظ ثبت گرديده است.
ب) لوح محو و اثبات
بنا بر شرايط و سننى از سنتهاى الهى، سرنوشت شخص يا جريانى به شكلى خاص مىشود، با از بين رفتن آن سنتها يا مطرح شدن سنتهاى جديد سرنوشت آن شخص يا آن جريان تحتالشعاع سنتهاى جديد قرار مىگيرد. به عنوان مثال بناست كه شخص در سن ٢٠ سالگى فوت كند امّا به واسطه صله رحم يا صدقهاى كه مىدهد، ٣٠ سال به عمرش اضافه مىشود و تا ٥٠ سالگى زنده مىماند يا به عكس، آن شخص بناست ٥٠ سال عمر كند به واسطه گناه كبيرهاى خاص، ٣٠ سال از عمرش كاسته مىشود در همان ٢٠ سالگى مىميرد. كه البته خداوند متعال از اوّل مىدانست كه بناست اوّلى ٥٠ سال و دومى ٢٠ سال عمر كند ولى براى روشن شدن اين سنتهاى الهى مطلب به اين شكل از زبان پيامبران يا اولياى الهى (ع) بيان مىشود.
در قرآن كريم هم آمده است:
يَمْحُوا اللَّهُ ما يَشاءُ وَ يُثْبِتُ وَ عِنْدَهُ أُمُّ الْكِتابِ.[٤]
يا اين آيه:
آنگاه مدتى را [براى شما عمر] مقرّر داشت و اجل حتمى نزد اوست.[٥]
با توجه به اين دو لوح و مطالبى كه تا به حال به آنها پرداختيم، اين پرسش به ذهن مىرسد كه: آيا ظهور حضرت مهدى (ع) و نشانههايى كه براى آن بيان شده است، در لوح محفوظاند يا محو و اثبات. به عبارت ديگر آيا ممكن است اصلًا مسئلهاى به نام ظهور ايشان تا آخر عمر بشريت و هستى اتفاق نيفتد يا ظهور بدون تحقّق نشانهها رخ دهد يا همه نشانهها بايد رخ دهند؟ در پاسخ به اين پرسش بايد نشانههاى ظهور را به دو دسته تقسيم كنيم:
١. امور و علايم مشروط
٢. امور و علايم حتمى. آنگونه كه امام باقر (ع) امور را به موقوفه و حتميه[٦] و امام صادق (ع) به حتمى[٧] و غير حتمى تقسيم كردهاند. مسئله بداء هم در چهار زمينه با موضوع ظهور حضرت مهدى (ع) ارتباط مىيابد:
١. نشانههاى مشروط و غير حتمى ظهور
جز نشانههايى كه صراحتاً در احاديث به حتمى بودن آنها اشاره شده است، بقيه نشانههاى ظهور همگى از امور موقوفه به شمار مىروند، چنانكه بزرگانى مانند شيخ مفيد، شيخ صدوق و شيخ طوسى بدان تصريح كردهاند. بدين معنا كه به جز نشانههاى حتمى ظهور بقيه آنها بنا بر مشيت و اراده الهى ممكن است دچار تغيير و تبديل، تقدّم يا تأخّر شوند. به عبارت ديگر آنها از جمله امور لوح محو و اثبات به حساب مىآيند و ممكن است با تغيير و تبديل در شرايط آنها و عوض شدن علل رخ دادن آنها به گونه ديگرى پديد آيند يا اصلًا رخ ندهند. البته بسيارى از رويدادهايى كه در احاديث ما به آنها اشاره شده است تا كنون اتفاق افتادهاند و دچار بداء در اصل