ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٧٢ - تكنولوژى خنثى نيست
كه از تركيب چند تكنولوژى گوناگون ايجاد شده است. به عنوان مثال، ما درباره كامپيوترها به گونهاى سخن مىگوييم كه گويا آنها يك تكنولوژى واحد هستند، در حالى كه در واقع، آنها تركيب شده از تكنولوژىهاى عديدهاى چون: برق، تلفن و مواد صنعتى گوناگون و ... هستند. بنابراين وقتى با كامپيوتر كار مىكنيم، پاى يك ارتباط يك به يك در ميان نيست، بكله ارتباط يك شخص با انواع گوناگونى از تكنولوژىها است.
ما در محيط جهانى جديدى زندگى مىكنيم كه همه چيز با تكنولوژى پيوند خورده است و ما هر روز و هر دقيقه، در تعامل با آن هستيم؛ يا سوار بر يك ماشين يا درون ادارهاى با انواع ماشينها، يا متصل به كامپيوترها، يا در حال ديدن تلويزيون، يا در حال قدم زدن در يك خيابان كه آن نيز محصول تكنولوژى است، هستيم. خلاصه اينكه ما در يك محيط و فضاى كاملًا تكنولوژيك زندگى مىكنيم.
\* به نظر شما، اين محيط و فضا چه تأثيراتى بر ما خواهد گذاشت؟
درست همانطور كه حيوانات در تعامل و تأثير و تأثر با محيط زندگىشان هستند، ما نيز در حال تعامل و شكلدهى و شكلپذيرى با تكنولوژىهاى دور و برمان هستيم. در طبيعت، حيوانات با تطبيق خود با محيط و در كنش و واكنش با آن، رشد و پرورش پيدا مىكنند و اين دقيقاً همان چيزى است كه در مورد انسانها نيز اتفاق مىافتد و ما انسانها اكنون در حال شكلپذيرى نو و اساسى در همراهى و تعامل با انواع ماشينها و تكنولوژىهاى مدرن هستيم. سازش با تكنولوژىها و پذيرفته شدن آنها توسط ما، بدان مفهوم است كه روند تأثيرپذيرى از آنها را پذيرفتهايم. در واقع، ما براى به كارگيرى آنها، چارهاى، جز آنكه تا حدودى شبيه آنها شويم، نداريم.
\* مقصودتان از شبيه شدن به تكنولوژى چيست؟
به عنوان مثال، اگر شما قصد داشته باشيد يك بازى كامپيوترى انجام دهيد، بايد چشم و دستتان را به سرعت و به طور هماهنگ حركت دهيد. هرچه ارتباط دست و چشمتان سريعتر و هماهنگتر باشد، شما بازى بهترى انجام دادهايد. بدين ترتيب، آنچه شما با چشمها و دستهايتان انجام مىدهيد، به نوعى هماهنگ كردن خودتان با برنامه كامپيوتر است و از همينجاست كه شما زنجيرهاى از كنش و واكنش را با تكنولوژى كامپيوتر رقم زدهايد و از همان لحظه كه سيستم آگاهى و عصبىتان با كامپيوتر هماهنگ مىشود، شما نيز تغيير يافتهايد.
اين مطلب درباره هر تكنولوژى صادق است. مثلًا ديدن تلويزيون، به معناى دريافت تصاويرى است كه براى هدفى ويژه، خلق شدهاند. با قبول و پذيرش اين تصاوير، شما روند شبيه شدن به آنها و تأثيرپذيرى از آنها را آغاز كردهايد و اين نكتهاى اساسى در امر آموزش است كه هرگاه شما محيطى را مىپذيريد، در همان حال، روند شكلپذيرى از آن را آغاز كردهايد. بنابراين، با تماشاى تلويزيون، شما در حال شكلپذيرى بر اساس تصاويرى هستيد كه به دقت، انتخاب و طراحى شدهاند و بر اين اساس، وارد يك روند و اسلوب بسيار مهاجم و تأثيرگذار شدهايد. تلويزيون شما را غرق در تصاوير خودش مىكند و به تجديد سازمان انديشه و جهانبينى شما مىپردازد.
\* نكتهاى كه شما پيوسته بر آن تأكيد مىورزيد، اين است كه بر خلاف پندار بسيارى از مردم، تكنولوژى خنثى نيست. شايد اگر از منظر استفاده و كاربرد صرفاً شخصى از تكنولوژى و به عنوان مثال كامپيوتر، به موضوع نگاه كنيم، خنثى به نظر برسد، اما اگر از يك منظر وسيع اجتماعى و سياسى بنگريم، واقعاً درمىيابيم كه تكنولوژى به شيوههايى عميق و گاه خطرناك، واقعيت ما را تغيير مىدهد.
ما نيازمنديم دريابيم كه چگونه تكنولوژى بر كل سيستم زندگى و محيط ما تأثير مىگذارد. اگرچه ممكن است ما كامپيوترهايى داشته باشيم بسيار سودمند، يا تلويزيونهايى سرگرمكننده يا ماشينهايى كه ما را سريعاً به مقصد برسانند، اما با اين حال، اين تكنولوژىها، تأثيرات عميقشان را بر محيط، جريان زندگى، شيوه انديشيدنمان، درباره خود و ديگران، نحوه تعامل ما با طبيعت و نيز بر چگونگى كاربرد انرژى در سيستم زندگى، بر جاى مىگذارند. همه اينها، دگرگونىهاى بنياديى هستند كه در درون محيط زندگى ما، به عنوان يك ساختار و سيستم واحد، رخ مىدهد.
مسئله تنها اين نيست كه بگوييم ماشينها عالى هستند؛ چون ما را سريعاً به جايى مىرسانند؛ زيرا در همان حال، آهنگ زندگى را شتابناك مىكنند، باعث بروز جنگهاى متعددى بر سر نفت مىشوند، مشكل وحشتناك اتلاف و اسراف منابع و انرژى را به وجود مىآورند، مستلزم ايجاد جادههاى آسفالت هستند و باعث تصادفات مىشوند و ...
بنابراين، قبل از اينكه شما رأى به مطلوبيت ماشين بدهيد، بايد به يك گروه از پرسشهاى سيستماتيك و بنيادين، جواب بدهيد و آنگاه به قضاوت بنشينيد. اين مسئله در مورد كامپيوتر، تلويزيون و اصولًا هر تكنولوژى ديگر نيز صادق است.
\* شما براى اين استدلال كه تكنولوژى ذاتاً خوب يا بد نيست، بلكه بستگى به اين دارد كه چگونه از آن استفاده مىكنيم، چه پاسخى داريد؟
بله، اين از مشهورات مهم زمانه ماست و در عين حال يك اشتباه بسيار خطرناك. اين ايده و توهم كه تكنولوژى، خنثى و فاقد اقتضائات اجتماعى، سياسى و زيست محيطى است، واقعاً خطرناك است. شما به انرژى هستهاى و انرژى خورشيدى كه هر دو پديدهاى تكنولوژيك هستند بنگريد. هر دو صورتى از انرژى هستند اما با تأثيراتى كاملًا متفاوت بر نظام زندگى و محيط زيست. انرژى هستهاى ذاتاً تمركز گراست و به دنبال خويش، مؤسسات صنعتى و نظامى متمركزى را ايجاد مىكند. اكنون هيچ كس نمىداند كه با