اول بودند؛ چه از نقطه نظر فقاهت و چه از نظر اخلاق و معارف. تدريس فقه و فلسفه مى‌نمودند، منظومه سبزوارى، منظومه سبزوارى و اسفار را تدريس مى‌كردند؛ صاحب حاشيه مصباح الهدى فى شرح العروةالوثقى و حاشيه و شرح منظومه سبزوارى هستند و با پدر حقير، سوابق علمى و آشنايى از زمان طلبگى را داشته‌اند. حقير، محضر ايشان را مكرراً ادراك كرده‌ام؛ بسيار خليق و مؤدب و سليم‌النفس و دور از هوى بود؛ و تا آخر عمر متصدى فتوى نشد و رساله به طبع نرسانيد. آن مرحوم در ايّام جوانى و تحصيل در نجف اشرف از محضر درس استاد قاضى (ره) در امور عرفانى استفاده مى‌نمود و داراى كمالاتى بوده است».

مدرس مشهور

دكتر سجادى از طالبان علوم اسلامى مى‌گويد، ما مى‌خواستيم كفاية الاصول را بخوانيم، دنبال استاد خوب‌

مى‌گشتيم. لذا رفتيم خدمت آيت‌الله آقا شيخ محمد تقى آملى و از بيانات شيواى ايشان بهره برديم و همان جلسه اول شيفته ايشان شديم. درس ايشان از همه دروس مفيدتر بود و از شهرت بسزايى هم برخوردار بود. حتى بعضى‌ها درس ايشان را به درس‌هاى حوزه ديگر مثل حوزه قم ترجيح مى‌دادند.

بارها از علماى محترم تهران شنيدم بودم كه آيت‌الله آملى از همه علما، لااقل علماى تهران برتر بودند.

اقتداى امام خمينى (ره) به آيت‌الله آملى‌

آيت‌الله شيخ يحيى عابدى مى‌گفتند: طلبه قم بودم و مى‌خواستم به مشهد مقدس مشرف شوم آمدم تهران بليط

تهيه كنم. آن موقع مركز بليطفروشى در ميدان توپخانه و اطراف آنجا بود. چون وقت مغرب بود رفتم در مسجد مجد نماز بخوانم، ديدم امام خمينى (ره) كه آن زمان معروف به حاج‌آقا روح‌الله بودند در صف چهارم نماز جماعت ايستاده و به آيت‌الله آملى اقتدا كردند. امام خيلى به ايشان اظهار ارادت مى‌نمودند.

مكاشفه در قبرستان شيخان‌

آيت‌الله سيد رضى شيرازى درباره آيت‌الله آملى مى‌گويند: «مرحوم آيت‌الله شيخ محمدتقى آملى، خيلى مرد متواضعى‌

بود، با اين كه در رديف مراجع وقت بود ولى حاضر نشد رساله بنويسد. من مطمئنم ايشان و آقاى ميرزا احمد آشتيانى در حدى بودند كه اگر رساله مى‌دادند عده زيادى از آن دو تقليد مى‌كردند ولى از روى تواضع اين كار را نكردند. در اواخر عمر، جريانى را براى ما نقل كردند كه حكايتگر بعد معنوى ايشان است. فرمودند: «حدود چهل سال سن داشتم كه رفتم قم، روز عاشورا بود و در صحن مطهر حضرت معصومه (ع) روضه مى‌خواندند، خيلى متأثر شدم و زياد گريه كردم. بعد از آن آمدم قبرستان شيخان و زيارت اهل قبور و «السالم على اهل لااله الا الله ...» را خواندم در اين هنگام ديدم تمام ارواح، روى قبرهايشان نشسته‌اند و همگى گفتند: عليكمالسلام! شنيدم زمزمه‌اى داشتند مثل اين كه در باره امام حسين (ع) و عاشورا بود».

اخلاق در خانواده‌

صبيه محترمه مرحوم آيت‌الله آملى مى‌گويند: «در مورد اخلاقيات ايشان در محيط خانواده، اين نكته قابل اشاره‌

مى‌باشد كه پدر هيچگاه سختگيرى و ترشرويى نداشتند. علاقه خاصى به فرزندان و نوه‌ها خصوصاً نوه‌هاى سيّد خود داشتند. اصلًا در مورد مسائل منزل مداخله نمى‌كردند و اكثر وقتشان به نوشتن كتاب و مطالعه سپرى مى‌شد و غير اين اوقات، يا ملاقات داشتند و يا مشغول ذكر و عبادت بودند. با همسايگان و اهل محل بسيار خوش برخورد بودند، بسيار وقت‌شناس و منظم بودند. از توصيه‌ها و نصيحت‌هايى كه مى‌فرمودند اين بود كه نماز اول وقت را ترك نكنيد و خوش‌اخلاق و خوش‌برخورد باشيد و از مال حرام بپرهيزيد.»

حمايت از امام خمينى (ره)

آيت‌الله شيخ محمد تقى آملى از عارفان اجتماعى و سياسى به شمار مى‌آمد، هم چون پدر بزرگوارش كه در انقلاب مشروطيت از هم انديشان و هم فكران شهيد شيخ فضل‌الله نورى بوده و بعد از او مى‌خواستند ايشان را به شهادت برسانند ولى به عللى از آن منصرف شده و ايشان را به «كرّات» به مازندران تبعيد كردند. آيت‌الله شيخ محمدتقى آملى در جريان انجمن‌هاى ايالتى و ولايتى، از مرجعيت امام خمينى و اهداف عالى آن انقلابى بزرگ دفاع مى‌كردند و اسناد آنها در كتاب نهضت امام خمينى (ره) ذكر شده است.

علامه سيد محمد حسين طهرانى مى‌گويند: «... آيت‌الله خمينى را گرفتند و بردند براى عشرت‌آباد و ما هم در طهران‌

بوديم. جريان ١٥ خرداد يعنى ١٢ محرم (من ١٥ خرداد نمى‌گويم). دوازدهم محرم پيش آمد كه در طهران چه خبر شد! در شهرستان ها و ورامين و قم الى ماشاءالله ...! كه اجمالًا آنها را شنيده‌ايد ... چون در طهران اين طور تصميم گرفتيم كه علماى طهران هم در يك جا جمع شوند و بروند خودشان را به شهربانى معرّفى كنند و بگويند كه: آيت‌الله خمينى تنها نيست، ما هم با او هستيم ... خلاصه، تلفن‌ها انجام شد. همه علماى طهران انصافاً اهميت دادند و حتى بزرگانشان مثل آيت‌الله حاج شيخ محمد تقى آملى (ره) فردا صبح اين آقايان همه جمع مى‌شوند و آقاى حاج شيخ محمد تقى آملى كه در