همه اين مطالب درباره امام عصر (ع) نيز صادق است. او واسطه فيض نعمت هاى الهى است و نور وجود، علم و هدايت از طريق او به انسان ها مى رسد. اما غيبت امام عصر (ع) باعث محروم شدن از فيض حضور و بهره مندى بيشتر از حضرتش مى شود؛ همان گونه كه هنگام پنهان شدن خورشيد، مردم در انتظار بيرون آمدنش هستند، در زمان غيبت نيز دوستداران و پيروان آن امام (ع) در انتظار ظهور مقتداى خويش اند.

بايسته ها در عصر غيبت‌

وظايف مسلمانان در عصر غيبت، آموختن و عمل كردن به معارف و احكام الهى در جامعه است؛ به ديگر سخن، وظايف ما، تعلم، تبليغ و اجراى دين است و مقدمات اين امور، همچون فراگيرى علوم و فنون مختلف نيز از بايسته ها خواهد بود. در اين جا وظايف مسلمان ها در عصر غيبت را برمى شمريم:

١. درخواست معرفت امام عصر (ع) از خدا

: هنگامى كه امام صادق (ع) درباره غيبت مهدى موعود (ع) سخن مى گفت، زراره پرسيد: اگر من زمان غيبت را درك كنم، چه وظيفه اى دارم؟ حضرت فرمود: اين دعا را بخوان:

خدايا خودت را به من بشناسان كه اگر خود را به من معرفى نكنى، پيامبرت را نمى شناسم. خدايا! معرفت و شناخت پيامبرت را به من ببخش، كه اگر پيامبر خود را به من معرفى نكنى، حجت تو را نمى شناسم. خدايا! حجّت خود را به من بشناسان، كه اگر حجّت خود را به من معرفى نكنى، از دين خود گمراه مى شوم.[١]

از اين دعا، نكته هاى بسيارى مى توان استنباط كرد:

اول اين كه، در عصر غيبت بايد معرفت خدا و رسول و امام را از خدا خواست و نبايد به علوم و اطلاعات خود درباره خداشناسى و پيامبرشناسى و امام شناسى بسنده كرده، خود را از عنايات خدا مستغنى دانست، بلكه در هر حال بايد به خدا توكل كرده، خود را از عنايات خدا مستغنى دانست، بلكه در هر حال بايد به خدا توكل كرد و از او معرفت خواست.

دوم اين كه، لازمه شناخت خدا، شناخت پيامبر و لازمه شناخت پيامبر، شناخت امام و حجّت است. بنابراين، اگر امام عصر (ع) شناخته نشود، پيامبر و خدا نيز به درستى شناخته نشده، انسان در گمراهى و ضلالت خواهد بود. اصولًا شناخت خدا، پيامبر و امام، پايه و اصول دين است و تمام معارف و احكام ديگر، بر اساس همين اصول شكل مى گيرند.

٢. تسليم در برابر امام زمان (ع)

: امام باقر و صادق (ع) مى فرمايند:

بنده، مؤمن نخواهد بود مگر آن كه خدا و رسول او و همه امامان و امام زمان خود را بشناسد [حكم كارهايش را] به امام زمان ارجاع دهد و تسليم ايشان باشد.[٢]

اسحاق پسر يعقوب در عصر غيبت صغرى، از طريق محمد پسر عثمان عمرى، نايب خاص امام عصر (ع)، نامه اى براى حضرت فرستاد و در آن مشكلات خود را مطرح كرد. امام (ع) در پاسخ چنين نوشتند:

اما در حوادثى كه رخ مى دهد بايد به راويان حديث ما مراجعه كنيد. زيرا آنان حجّت من، بر شمايند و من حجّت خدا، بر آنانم.[٣]

امام خمينى (ره) در توضيح اين حديث، «روات احاديث ...» را همان «فقها» دانسته اند:

امروز فقهاى اسلام حجّت بر مردم هستند، همان طورى كه حضرت رسول (ص) حجّت بود ...[٤]

لازمه تسليم شدن در برابر امام عصر (ع) استفاده از احاديث امامان و تفقّه در آن، براى كسب معارف اعتقادى و احكام عملى است و اگر اجتهاد در احكام عملى مقدور نبود، بايد از فقها و مراجع، تقليد كرد، هم چنين بايد از فقيه عادل و حاكم (ولى فقيه) تبعيت نمود.

٣. محبت به امام عصر (ع):

پيامبر اكرم (ص) در معرفى مهدى موعود (ع) مى فرمايد:

هر كس دوست دارد خدا را ملاقات كند، در حالى كه ايمانش كامل و اسلامش نيكو باشد، پس دوست دار حضرت حجّت صاحب الزّمان منتظر باشد.[٥]

بنابراين، ايمان با محبت و ولايت امام عصر (ع) كامل مى شود و يكى از وظايف ما، دوستى او و تقويت آن در قلبمان است.

٤. ياد امام عصر (ع):

از آثار شناخت امام زمان و محبّت به او، ياد كردن ايشان است. اگر به كسى علاقه زيادى داشته باشيم، هميشه به يادش خواهيم بود و مى كوشيم به هر مناسبتى از او ياد كنيم و سخنانش را نقل كنيم. روايت شده است كه وقتى امام موسى بن جعفر (ع) از امام غايب، نعمت باطنى خدا ياد كردند، فردى پرسيد: آيا از امامان كسى غايب مى شود؟ امام فرموند:

بله، شخص او از ديدگان مردم غايب مى شود، ولى ياد او از دل هاى اهل ايمان نهان نمى شود و او دوازدهمين نفر از ما است. [٦]

٥. احساس حضور:

امامان بر اعمال و احوال موجودات جهان، به خصوص مؤمنان، آگاهى و نظارت دارند. امام على (ع) مى فرمايد:

هيچ مؤمنى در شرق و غرب زمين، از ما غايب نيست.[٧]

امام زمان (ع) در توقيع مباركشان به شيخ مفيد (ره) فرموند:

ما به آنچه بر شما مى گذرد، احاطه علمى داريم، و اخبار هيچ يك از شما بر ما پوشيده نيست ... ما در رعايت حال شما اهمال نكرده، شما را فراموش نمى كنيم و اگر اين گونه نبود، سختى ها بر شما نازل‌