ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٦ - \* آيا تاريخ بى هدف است؟

پرسش و پاسخ: نجات‌بخشى تطبيقى‌

واحد پژوهش مؤسسه فرهنگى موعود

\* آيا تاريخ بى‌هدف است؟

اسوالد اشپنگلر متفكّر آلمانى و صاحب اثر معروف «انحطاط تمدّن غرب» تاريخ را همچون موجود زنده‌اى فرض مى‌كند و از آن، تفسيرى ادوارى دارد. از نظر وى، هر دوره تاريخى حدود هزار سال است كه با مرگ محتوم او، دوره بعدى جايگزين آن مى‌شود ....

مطابق نظر او، سير تاريخ، روند تكاملى ندارد؛ بلكه تاريخ مجموعه‌اى از تمدّن‌هاست كه هر كدام پس از طلوع و طى مراحلى، غروب خواهند كرد و آنگاه تمدّنى ديگر طلوع و پس از طى زمان، به غروب خواهد گراييد و اين دور باطل همواره ادامه دارد. در واقع، از ديدگاه او، تاريخ جهان تصويرى از تكوين و پيشرفت پايان‌ناپذير حيات و مرگ تمدّن‌هاست.[١]

از اشپنگلر سؤال مى‌كنيم: دوره جديد از تاريخ آيا مثل دوره قبل است در فرهنگ و تمدّن يا از ماقبل منحطّتر است يا كامل‌تر؟

اگر مثل دوره قبل است، دوره جديد ادامه همان دوره قبل است و در حقيقت، دوره جديدى وجود ندارد و اگر منحطّتر است، كه اين خلاف واقع است و اگر كامل‌تر است، سؤال مى‌كنيم كه اين كمال از درون او برخاسته است يا از بيرون و آيا عوامل خارجى در آن، دخيل بوده است. اگر از درون آن برخاسته كه همان نظر صحيح در باب تكامل تاريخ است و اگر از برون و خارج به تكامل رسيده است، اين همان نظريّه مادّيت تاريخ است.