ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٣٠ - ٤ دعايى ديگر
آب بر آتش
يكى از حالات بسيار حسّاس، خشم و غضب است. اصل غضب يك نعمت الهى است؛ امّا خشم بىجا يا عدم كنترل آن، موجب خسارتهاى مادّى و معنوى جبرانناپذيرى مىشود. كنترل خشم و غصب، راهكارهاى متعدّدى دارد كه نيازمند مقاله مستقلّى است. در كتب روايى، بابى تحت عنوان «عوامل تسكين غضب» وجود دارد كه مراجعه به آن را به خوانندگان گرامى توصيه مىكنيم.[١] ذكر الهى و دعا هنگام غصب، يكى از راههاى تسكين غضب است كه در ادعيه معصومان (ع) بدان توصيه شده و شيخ حرّ عاملى بابى تحت عنوان «وجوب ذكر الله عند الغضب» تنظيم كرده است. درباره اهمّيت ذكر الهى، روايتى از امام صادق (ع) اينگونه وارد شده است:
«قال الله تبارك و تعالى: يا ابن آدم لذكرنى حين تغضب اذكرك حين اغضب فلا امحقك فيمن امحق؛[٢]
خداى متعال مىگويد: اى فرزند آدم! هنگام غضب، مرا ياد كن تا من نيز در وقت غضب، تو را ياد كنم و تو را به آنچه ديگران را هلاك مىگردانم، هلاك و خوار نسازم.»
ادعيه و اذكار شخص غمگين
هنگام خشم، توجّه به خداوند و ذكر الهى كارى دشوار است؛ امّا ادعيه و اذكارى بدين قرار وارد شده است كه انسان با كنترل نفس، بايد به آنها پناه ببرد:
١. پناه بردن به خداوند
«قال الصّادق (ع): لَوْ قَالَ أَحَدُكُمْ إِذَا غَضِبَ أَعُوذُ بِاللَّهِ مِنَ الشَّيْطَانِ الرَّجِيمِ ذَهَبَ عَنْهُ غَضَبُه؛[٣]
ام صادق (ع) مىفرمايند: «اگر هر كدام از شما هنگام غصب «اعوذ بالله من الشّيطان الرّجيم» بگويد، غضب او برطرف مىشود.»
٢. ذكر «لا حول و لا قوّه الا بالله»
جناب محدّث نورى در كتاب «مستدرك»، حديثى اينچنين نقل مىكند:
«انّ إبليس قال لِموسى عليه السّلام و ايّاك و الغَضَب و إذا غَضَبت فقُل: لا حَولَ و لا قوّة الّا بالله العَلىّ العَظيم يسكُن غَضَبك؛[٤]
ابليس به موسى گفت: از غضب بپرهيز و هنگامى كه غضب كردى، ذكر «لا حول و لا قوّه الا بالله» را بگو كه قلب تو آرام مىگيرد.»
٣. صلوات، قرآن و دعا
«فى الغَضَبِ على النَّبى و آله و تَقُولُ «يذهب غيظُ قَلوبِهم»[٥] اللّهمّ اغفِر ذَنبى و أذهِب غيظ و أجِرنى من الشّيطانِ الرّجيمِ و لاحَولَ و لاقوّة الّا بالله العَلّى العَظيم؛[٦]
هنگام غضب، بر پيامبر و آل او درود فرست و بگو: «خشم دلهايشان را از ميان ببرد.» (بخش كوتاهى از آيه ١٥ سوره توبه را قرائت كند.) خداوندا! گناهم را ببخش و غضبم را ببر. از شيطان رانده شده نگهم بدار كه حول و قوّتى جز از سوى تو نيست.»
٤. دعايى ديگر
«اللَّهُمَّ أَذْهِبْ عَنِّى غَيْظَ قَلْبِى وَ اغْفِرْ لِى ذَنْبِى وَ أَجِرْنِى مِنْ مَضَلَّاتِ الْفِتَنِ أَسْأَلُكَ بِرِضَاكَ وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ سَخَطِكَ أَسْأَلُكَ جَنَّتَكَ وَ أَعُوذُ بِكَ مِنْ نَارِكَ أَسْأَلُكَ الْخَيْرَ كُلَّهُ وَ أَعُوذُ بِكَ مِنَ الشَّرِّ كُلِّهِ اللَّهُمَّ ثَبِّتْنِى عَلَى الْهُدَى وَ الصَّوَابِ وَ اجْعَلْنِى رَاضِياً مَرْضِيّاً غَيْرَ ضَالٍّ وَ لَا مُضِل؛[٧]
خداوندا! خشم دلم را ببر و گناهم را ببخش و از فتنههاى گمراهكننده در امانم دار. از تو خشنودى تو را مىطلبم و از خشمت، به تو پناه مىبرم. بهشتت را مسئلت دارم و از دوزخت به تو پناهنده مىشوم و همه خيرها را از تو مىخواهم و از همه شرور به تو پناه مىبرم. خداوندا! مرا بر هدايت و ثواب بدار و از خودت خشنود بدار و نيز مورد خشنودى خودت قرار ده؛ بى آنكه گمراه و گمراهكننده باشم.»
پىنوشتها:
[١]. علّامه مجلسى، بحارالانوار (چاپ دوم: بيروت، دارالاحيا، ١٤٠٣ ق.)، ج ٩٢، ص ٣٣٦، باب ١١٦: «ما يسكن الغضب».
[٢]. حرّ عاملى، «الجواهر السنيه فى الاحاديث القدسيه»، (چاپ سوم: تهران، دهقان، ١٣٨٠)، ص ٣١٣.
[٣]. «بحارالانوار»، ج ٩٢، ص ٣٣٩.
[٤]. محدّث نورى، «مستدرك الوسائل و مستنبط المسائل»، (چاپ اوّل: قم، مؤسّسه آل بيت عليهم السلام، ١٤٠٨ ق.)، ج ١٢، ص ١٥.
[٥]. سوره توبه، آيه ١٥.
[٦]. «مكارم الاخلاق»، شيخ طبرسى (چاپ چهارم: قم، شريف رضى، ١٣٧٠)، ص ٣٥٠.
[٧]. همان.