به يكى از آنان گفته شد: معرفت چيست؟ گفت: ديدن خدا همراه با نديدن غير خدا تا آنجا كه در نزد بيننده، تمام مملكت خدا در مقايسه با خدا كوچكتر از يك دانه خردل باشد و اين چيزى است كه دل‌هاى غافلان و عموم مردم توان تحمّل آن را ندارد ...

به يكى از آنان گفته شد: بنده كى مى‌فهمد كه حقيقتاً به معرفت رسيده است؟

گفت: آنگاه در دل خود، براى غير خدا جايى نيابد. از اين‌رو گفته‌اند: سزاوار است براى كسى كه خدا را آن‌گونه كه بايد شناخته است، محبوبى جز خدا نگزيند.

و گفته شده است: حقيقت معرفت، نورى است كه خداى متعال در دل بندگان خاصّ خود ساكن ساخته است ... و بنده به هر اندازه از آن نور كه به او رسيده است، حقيقتاً به معرفت و مرتبه خواص و اهل ولايت دست مى‌يابد و اين نورى است كه از سراپرده‌هاى منّت و بخشش الهى سرچشمه مى‌گيرد. پس در دل واقع شده، دل به آن نورانى مى‌شود.[١]

پى‌نوشت‌ها:

[١]. سوره حمد، آيه ٦.

[٢]. ابن بابويه، محمّد بن على، «معانى الأخبار»، ص ٣٢.

[٣]. همان.

[٤]. همان.

[٥]. استرآبادى، على، «تأويل الآيات الظاهرة فى فضائل العترة الطاهرة»، قم، مؤسسة النّشر الإسلامى، چاپ اوّل، ١٤٠٩ ق.، ص ١٧٣.

[٦]. سوره زمر، آيه ٥٦.

[٧]. سوره بقره، آيه ٥٨.

[٨]. همان، آيه ١٨٩.

[٩]. مجلسى، محمّدباقر، «بحارالانوار»، ج ٢٤، ص ٢٠٢.

[١٠]. كوفى، فرات بن ابراهيم، «تفسير فرات الكوفى»، ص ١٤٢.

[١١]. كلينى، محمّد بن يعقوب، «الكافى»، ج ١، ص ١٩٦.

[١٢]. سوره انعام، آيه ١٢٢.

[١٣]. «فَلَنُحْيِيَنَّهُحَياةً طَيِّبَةً» (سوره نحل، آيه ٩٧.)

[١٤]. «أَمْواتٌغَيْرُ أَحْياءٍ» (سوره نحل، آيه ٢١.)

[١٥]. ملّا عبدالصّمد همدانى، «بحرالمعارف»، ج ٢، صص ٣٤٥- ٣٤٦.

[١٦]. راغب اصفهاين، حسين بن محمّد، «مفردات الفاظ قرآن»، بيروت، دارالقلم، ذيل ريشه «حلّ»، ص ٢٥١.

[١٧]. ابن‌بابويه، محمّد بن على، «كمال الدّين و تمام النّعمه»، ج ٢، ص ٤١٢.

[١٨]. ابن شهرآشوب، محمّد بن على، «مناقب آل أبى طالب (ع)»، ج ٣، ص ٢٦٧.

[١٩]. همان، ج ٢، ص ٣٨؛ مجلسى، محمّد باقر، «بحارالانوار»، ج ٤٠، ص ١٥٣.

[٢٠]. كلينى، محمّد بن يعقوب، «الكافى»، ج ١، ص ١٩٣.

[٢١]. همان، ص ١٨١.

[٢٢]. همان، ج ١، ص ١٣٨؛ «نهج‌البلاغه» (للصبحى صالح)، ص ٢٥٨، خطبه ١٧٩.

[٢٣]. «إنَّ مَعرفَتى بِالنّورانيّة مَعرفَة اللّهِ، وَ مَعرِفَة اللّهِ مَعرِفَتى.» (حافظ برسى، رجب بن محمّد، «مشارق أنوار اليقين فى أسرار أمير المؤمنين (ع)»، بيروت، اعلمى، چاپ اوّل، ١٤٢٢ ق.، ص ٢٥٥.)

[٢٤]. كلينى، محمّد بن يعقوب، «الكافى»، ج ١، ص ١٩٣.

[٢٥]. ابن‌بابويه، محمّد بن على، «الأمالى»، ص ٦٠٩.

[٢٦]. ابن‌بابويه، محمّد بن على، «الخصال»، قم، جامعه مدرّسين، چاپ اوّل، ١٣٦٢، ج ١، ص ١٥٠.

[٢٧]. كلينى، محمّد بن يعقوب، «الكافى»، ج ١، ص ١٤٥.