ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٧٥ - نظارت، كليد كنترل بانك ها
نمىكنند؛ امّا نظام اقتصادى متضرّر مىشود؛ يعنى هزينه رقابت ناسالم بانكها از جيب فعّالان اقتصادى مىرود. بانكها هزينههاى گزاف تجهيز منابع در فرآيند تخصيص منابع را به صنايع تحميل مىكنند و به آنها هم تسهيلاتى با نرخ سود فراوان مىدهند. صنايعى هم كه توانايى بازپرداخت تسهيلات با اين نرخهاى سود بالا را نداشته باشند، عطاى آن را به لقايش مىبخشند، كسب و كار خود را تعطيل مىكنند يا ظرفيت توليد خود را كاهش مىدهند.
تخصيص كارا
همانگونه كه تجهيز درست منابع مهم است، تخصيص درست هم اهمّيت دارد. فرض كنيد بانكها در جريان اعطاى وام به صنايع كارآفرينان- يا همان تخصيص منابع تجهيز شده- فقط منافع خود را در نظر بگيرند و از مشاركت در كسب و كارهاى جديد و بلندمدّت اجتناب كنند. نتيجه اين حالت، آن مىشود كه بيشتر منابع بانكى به بخشهاى غيرمولّدى، مثل بازرگانى و مسكن مىرود و كشاورزى و صنعت، بىنصيب يا كمنصيب مىمانند. در واقع، بانكدار منفعتطلب به اين فكر مىكند كه اگر پولش را به فلان بازرگان كه براى واردات نياز به سرمايه دارد، بدهد، بىشك چند ماه بعد مىتواند اصل و سود پولش را دريافت كند؛ امّا اگر به توليدكننده بدهد، هزار امّا و اگر پيشرو خواهد داشت يا اگر پول را در ملك و مسكن بريزد، بدون ترديد ضرر نمىكند؛ امّا كشاورز با باد و باران و هزار خطر دست و پنجه نرم مىكند. اين شرايط مصداق دقيق تخصيص نامتقارن و غيركارآمد منابع است كه مىتواند نقش حياتى و شريانى بانك را زير سؤال برده و تپش قلب اقتصاد را به شماره اندازد.
نظارت، كليد كنترل بانكها
به همين خاطر است كه در تمام دنيا، نظارت دقيق بر نظام پولى، هر روز در حال افزايش است. اگرچه دخالت دولت در تصميمگيرىها و رفتار بخش توليدى همواره نهى مىشود، امّا نظارت بر بخش پولى و اعتبارى، به دلايل مختلف توسط بانكهاى مركزى توصيه مىشود و بعد از بحرانهاى اخير، در حال افزايش هم هست. اينكه بانك بدون به مخاطره انداختن منافع سهامداران، سرمايهگذاران را جذب كند و تجهيز منابع را كمهزينه انجام دهد و همچنين اولويتها و مصالح اقتصاد را در تخصيص منابع رعايت كند، ممكن است با منافع بانك در مقاطعى همراستا نباشد. اين شرايط ايجاب مىكند كه رفتار آنها توسط بانك مركزى نظارت و تنظيم شود.
همه اينها حكايت از اهمّيت بانك و نظام بانكى در عملكرد مناسب اقتصاد دارد؛ اهمّيت و جايگاهى كه البتّه هر روز مهمتر و شريانىتر هم مىشود.
منبع: نشريه جريان امروز، شماره ١٤، صص ٧٧- ٧٦.