ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٧٤ - تجهيز كم هزينه
اصلاح نظام بانكى، كارى كه بر زمين مانده است
جواد غياثى
بانكها با حيات اجتماع، يعنى اقتصاد سر و كار دارند و بيشتر افراد جامعه به صورت مستقيم يا غيرمستقيم با خدمات بانكها در ارتباط هستند. بانكها قادرند با تصميمها و سياستها يا اعتبارات خود، موجبات توسعه و رشد اقتصادى يا توقّف و ركود اقتصادى را فراهم كنند. آنها مىتوانند با اعطاى وامهاى توليدى، صنعتى و بازرگانى، كشور را به سمت و سوى توسعه صنعتى ببرند يا از طريق تخصيص غيركاراى اعتبارات و سوءاستفاده از اعتبارات و پولهاى در اختيارشان، اتّفاقاتى نظير تورّم ٩٣- ٩٢ يا ركود اين روزها را رقم بزنند و متأسفانه آنچه در واقعيت اقتصاد «ايران» اتّفاق افتاده، از نوع دوم است؛ يعنى بانكها به كمك اقتصاد كه نيامدهاند هيچ، در مواقع حسّاس به آن، ضربه هم زدهاند. با اين حساب به نظر مىرسد لازم است نگاهى دوباره به وظايف و كاركردهاى اين نهاد مهم در اقتصاد بيندازيم و ببينيم چگونه مىتوان به عنوان يك تشكّل فرهنگى، اجتماعى و مردمى، براى اين نياز مهمّ كشور گامى برداشت.
تپش قلب اقتصاد در گرو بانكها
تا زمانى كه معاملات به صورت پاياپاى انجام مىشد و جوامع، مثل امروز گسترده نبود، نقش بانك در نظام اقتصادى كشورها چندان برجسته نبود؛ امّا با گسترش انتشار پول بانكها بسيار مهم شدند؛ زيرا در يك جامعه گسترده، ميلياردها تومان پول در دست افراد مختلف وجود دارد كه ممكن است به آن نيازى نداشته باشند. از سويى ديگر با انقلاب صنعتى، كارخانههاى بزرگ جاى كشاورزى و كارگاههاى كوچك را گرفتند؛ كارخانههايى كه راهاندازى آنها نياز به سرمايههاى بزرگ دارد. به همين خاطر است كه يك كارآفرين براى راهاندازى كسب و كار جديدش، معمولًا نياز به سرمايههاى هنگفتى دارد. نقش مهمّ بانكها از همينجا روشن مىشود. بايد نهادى باشد كه سرمايههاى خرد را از ميليونها سرمايهگذار جمع كرده و به كارآفرين برساند. به بيان تخصّصىتر، رسالت اصلى بانك كه آن را به شريان حياتى اقتصاد تبديل مىكند، تجهيز منابع پولى و تخصيص مناصب آن است؛ تجهيز به معنى جمعآورى درست منابع از مردم و تخصيص به معناى اختصاص كاراى آن به صاحبان صنايع.
تجهيز كمهزينه
هرگاه بانكها فرآيند تجهيز و تخصيص منابع را به درستى انجام ندهند، در اقتصاد، اختلال جدّى ايجاد مىشود؛ مثلًا فرض كنيد بانكها در تجهيز منابع، دچار رقابت منفى با يكديگر شده و همه بخواهند بيشترين سپردهها را از مردم جذب كنند و در مسير اين رقابت منفى، بر تعداد شعب خود بيفزايند، براى جلب توجّه مردم و دادن اطمينان خاطر به آنها ساختمانهاى مجلّل برپا كنند و سودهاى كلان و غيرواقعى به سپردهگذاران بدهند. نتيجه تمام اين اقدامات كه البتّه در مسير تجهيز منابع است، آن مىشود كه فرآيند تجهيز بسيار پرهزينه شده و كارايى خود را از دست مىدهد. البتّه بانكها ضرر