چنان‌كه در توقيع ناحيه مقدّسه به اسحاق بن يعقوب نيز شيعيان در حوادث واقع شده در عصر غيبت، به مراجعه نزد راويان حديث مكلّف شده‌اند. راويان حديث حجّت بر مردم و خود آن حضرت عليه السلام نيز ولى خدا معرفى شده و روشن است كه حجّت بر مردم بودن، جز با عدالت حاصل نمى‌شود.

در اين روايت نقل شده از امام حسين عليه السلام نيز مجارى امور و احكام به دست علماى الهى دانسته شده كه امين بر حلال و حرام الهى هستند.

كارگزاران عصر ظهور، اوج عدالت و تقوا

درباره كارگزاران حضرت حجّت عليه السلام پس از ظهور نيز اوصافى در روايات آمده كه از عدالت و تقواى فوق العادّه آنان از سويى و صلاحيت و لياقت و تلاش وصبر و استقامت آنان از سوى ديگر حكايت دارد. در روايت نقل شده توسط امام جواد عليه السلام از پيامبر اكرم صلى الله عليه و آله و سلم خطاب به‌ ابى بن‌كعب‌، به اوصاف حضرت مهدى عليه السلام و اصحاب آن حضرت اشاره شده است. درباره اصحاب آن حضرت تعبير «كَدَّادُونَ مُجِدُّونَ فِى طَاعَتِه؛ كوشا و استوار در اطاعت آن حضرت» نقل شده است.

امام سجّاد عليه السلام نيز درباره اصحاب و كارگزاران حضرت حجّت عليه السلام چنين فرموده‌اند:

«هنگامى كه قائم ما قيام كند، خداوند از دل‌هاى شيعيان ما دفع آفت كند و دل‌هايشان را چون پاره‌هاى آهن كند و قوّت يك تن از آنان را همچون قوّت چهل مرد سازد و آنان حاكمان الهى بر روى زمين باشند.»

امام صادق عليه السلام نيز در توصيف آنان فرمودند:

«همانا يكى از آنان، قوت چهل مرد دارد و قلبش از پاره‌هاى آهن محكم‌تر است. اگر بر كوه‌هاى آهن عبور كنند، آنها را (توانند از جاى كنند) و شمشيرها را رها نسازد جز با رضاى الهى.»

بدين ترتيب، عدالت و تقوا را به صورت يك شرط و ويژگى الزامى و اجتناب‌ناپذير در كارگزاران معصومان عليه السلام و به ويژه حضرت مهدى عليه السلام مشاهده مى‌كنيم و اين شرط در كنار شرط شايستگى، كفايت و لياقت، كارگزارانى صالح پديد مى‌آورد كه لازمه يك حكومت يا نهاد صالح است. ديديم كه در عصر حضور و عصر غيبت چه در ادوارى كه معصومان عليه السلام دستى در حكومت داشتند و چه در ادوار تقيّه، همواره بر روى عدالت و شايستگى كارگزاران خود تأكيد مى‌كردند و در صورت فقدان اين دو شرط، بى‌درنگ اقدام كرده و برخورد مناسب را با تذكّر، افشا و نهايتاً عزل صورت مى‌دادند و چنان‌كه نياز به برخوردى سخت‌تر احساس مى‌شد، چنين مى‌كردند. نمونه‌هايى كه درباره نوع برخورد اميرالمؤمنين عليه السلام با برخى كارگزارانش نقل شد و نيز نمونه‌هايى مربوط به برخى وكلاى ائمّه عليه السلام كه راه انحراف پيشه ساخته، قابل توجّه است. در اين موارد، گاه امام با افشاگرى محدود، سپس عمومى آغاز كرده و در صورتى كه كارگزار منحرف بر انحراف اصرار داشت، امام ممكن بود حتّى دستور قتل وى را نيز صادر كند كه البتّه براى مورد اخير، تنها يك نمونه و آن‌هم درباره‌ فارس بن حاتم قزوينى، وكيل منحرف در عقيده و عمل امام هادى عليه السلام نقل شده است. درباره كارگزاران عصر غيبت صغرا چنان‌كه گذشت طرد و عزل و لعن گزارش شده است. بدين لحاظ، مى‌توان جلوه‌اى از عدالت مهدوى را در قالب تعيين و نصب كارگزاران عادل، با مراتب بالاى تقوا مشاهده كرد. امرى كه در عصر غيبت كبرى در فقهاى عادل و در عصر ظهور و پس از ظهور در كارگزاران و اصحاب بسيار برجسته، بروز كرده و خواهد كرد.

منبع: فصل‌نامه انتظار، زمستان ١٣٨٣، شماره ١٤، صص ١٧١- ١٨٧.