ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٥٤ - پادشاه شن ها و افشاى زواياى تاريك و مجهول زندگى ملك عبدالعزيز
البتّه ابنسعود پس از جنگ با اخوان، بر سر قراردادى براى تقسيم قدرت با وهّابيون به توافق مىرسد و آنها را تحت عنوان نگهبانان دينى سازماندهى مىكند. پس از ائتلاف وهّابيت و آل سعود جنايتهاى آنان پايان نپذيرفت؛ بلكه در سال ١٩٥٢ م. كشتار «طائف» رخ داد كه طىّ آن نيروهاى ابن سعود به مساجد حمله كرده و با وحشىگرى تمام مردمى را كه در مساجد حضور داشتند، سر بريدند.
به اين فيلم، به عنوان فيلمى نگاه مىشود كه شايد بتواند از زاويه جديدى به زندگى اوّلين پادشاه عربستان بپردازد و نقاط تاريك زندگى وى را نمايان سازد؛ چيزى كه در عربستان سعودى بىسابقه بوده است.
نكته برجسته اين فيلم براى تماشاگران غربى، نقشى است كه بيل فلوز، به عنوان تاجر و جاسوس مسلمان شده انگليسى در نقش اس تى. جان فيلبى (١٨٨٥- ١٩٦٠ م). بازى مىكند. وى همچنين سمت مشاور پادشاه را نيز بر عهده دارد.
در طول جنگ جهانى اوّل، دفتر «هند» و دفتر عربى در «قاهره» براى تأثيرگذارى بر سياست انگليس در خاورميانه با يكديگر رقابت مىكردند. دفتر عربى كه بخشى از اطّلاعات نظامى انگليس بود، ارتباطاتى با دفتر جنگ و دفتر خارجى دولت انگليس داشت و توانست تى. اى. لورنس (عرب) را به نزد خاندان شريف هاشمى مكّه بفرستد و شورش عرب عليه دولت «عثمانى» را هماهنگ نمايد.
در اين ميان، دفتر هند كه مسئول تأمين امنيّت «خليج فارس» بود، به فيلبى توصيه كرد كه به رياض سفر كرده و با عبدالعزيز تماس برقرار كند. سرانجام در حالىكه فيلبى ناكام شده بود، تصميم گرفت كه وفادارى خاندان سعودى را بخرد و در آن شرايط، مانع از حمله به حجاز در طول جنگ جهانى اوّل شود. در اوايل دهه ١٩٢٠ م. عبدالعزيز كه بار ديگر آزاد شده بود، اهداف خود را تعقيب نمود.
وى قبل از آنكه به سمت غرب حركت نمايد و خاندان هاشمى را از قدرت به زير بكشاند، خاندان الرّشيد را در منطقه نجد در هم كوبيد و در نهايت، در سال ١٩٣٢ م. منطقه نجد مركزى و حجاز ذيل پادشاهى عربستان سعودى متّحد شدند.
از سوى ديگر، اين فيلم در واقع بخشى از توافقى كه ميان انگليس و سلطان عبدالعزيز صورت گرفت و چگونگى حمايت مالى و تسليحاتى انگليس از وى براى پايان دادن به قدرت آلرشيد و رهايى از حكومت عثمانىها به منظور اشغال منطقه و بسط نفوذ غرب در آن را به نمايش مىگذارد و اين چيزى است كه بعدها در توافقنامه «سايس- پيكو» ميان انگليس و «فرانسه» عملى گرديد و به موجب آن، كشورهاى منطقه ميان اين دو قدرت استعمارى تقسيم شدند.
انزور در اينباره مىگويد:
من در اين فيلم با اشاره به نقش مرموز عربستان سعودى در تجزيه اين كشورها، سعى داشتم با استفاده از هنر هفتم، آزادى اعراب را كه دولت سعودى سعى دارد آن را نقض كند، فاش كنم.
وى با بيان اينكه ما شاهد تلاش براى تقسيم شدن منطقه هستيم، تأكيد كرد:
گويا شاهد ساكس پيكوى جديدى هستيم كه كشورهاى جنوبى خليج فارس به ويژه عربستان در آن نقش دارند.
علاوه بر اين، پادشاه شنها برخى حقايق و جزئيات ارتباط تنگاتنگ ميان انگليس و مهره آن در منطقه، يعنى عبدالعزيز آل سعود و اينكه چگونه وى پروژه انگليسىها را پيش برد و انگليس نيز مقام پادشاهى عربستان سعودى را به وى پاداش داد، بر ملا مىسازد. همچنين بخشى از توافق و سوگند و پيمانى كه ميان وهّابىها و آلسعود براى تقسيم قدرت و حكومت، مانند قوّه مجريّه و قوّه قانونگذارى منعقد گرديد يا توافق بر سر حكمرانى به وسيله شمشير (آل سعود) و قرآن (وهّابيت) را به تصوير مىكشد. ائتلافى كه تا به امروز تداوم يافته و نتايج منفى آن بر منطقه نمايان گرديده است كه تفكّرات سلفى تكفيرى و افراطى و گروههاى جهادى، مهمترين نمودهاى آن هستند.
پادشاه شنها و افشاى زواياى تاريك و مجهول زندگى ملك عبدالعزيز
اينكه چرا اين كارگردان مشهور سورى چنين شخصيّتى را براى فيلم جديدش انتخاب كرده نيز مورد توجّه قرار گرفته و او پاسخ داده است كه:
شخصيّت ملك عبدالعزيز شخصيّتى است كه هر هنرمندى را به خودش جلب مىكند، شخصيّتى جنجالى است و در زمانهاى كه بوده، چه در شبه جزيره عربستان و چه در جهان عرب، حوادث مهمّى رخ داده است كه شباهت بسيارى با آنچه كه اين روزها در جهان عرب مىگذرد، دارد و اين به درد نسلهاى بعد مىخورد.
عبدالعزيز آلسعود از مهمترين شخصيّتهاى جهان در قرن بيستم است كه توانست در نبرد با رقيبان خود از آلرشيد در نجد، آنان را از