اشاره: شادى و غم از موضوعاتى هستند كه هميشه سؤال برانگيز بوده و درباره حدّ اعتدال آن، افراد معمولًاً به نتيجه مطلوبشان نمى‌رسند. ايام شهادت سيد و سالار شهيدان (ع) بهانه‌اى بود تا با استاد شجاعى كه حدود ٨٠ جلسه درباره اين عنوان، كلاس درسى را برگزار كرده بود، به گفت‌وگو بنشينيم. اميد كه مقبول طبع ظريف شما قرار گيرد.

با تشكّر از شما، لطفاً ابتدا تعريفى از دو حالت شادى و غم براى خوانندگان عزيز بيان كنيد.

در زبان فارسى، براى بيان احساسات از واژه‌هاى عربى، بيش از واژه‌هاى فارسى استفاده مى‌شود. در عربى حدود ٦٠ واژه براى انواع كشش‌ها و محبّت‌ها داريم. درباره غم و حزن هم همين‌طور است؛ هرچند ما در فارسى، معمولًا به ظرافت‌ها و تفاوت‌هاى اين واژگان دقّت نمى‌كنيم و همه اينها را به يك معنا به كار مى‌بريم.

غم، مثل حالت غمام و ابرآلودگى است و تا بارانى پيش نيايد، برطرف نمى‌شود؛ امّا حزن عبارتى مطلق و حالتى است كه استمرار داشته باشد. حالات مختلف ناراحتى ناشى از نداشتن چيزى است كه انسان به آنها نياز دارد. البتّه بعضى وقت‌ها اين حزن علّت خاصّى ندارد و اگر فرصت شد بعداً درباره‌اش صحبت مى‌كنيم.

حالت شادى براى انسان پس از رسيدن به يكى از چيزهاى مطلوب و مورد علاقه‌اش به دست مى‌آيد. اين از دست دادن يا به دست آوردن ممكن است درباره خود فرد اتّفاق بيفتد يا درباره كسى كه براى او عزيز است.

آيا شادى و غم قابل دسته‌بندى است يا همه آنها را بايد از يك جنس بدانيم؟

اين طور نيست كه همه شادى‌ها و غم‌ها از يك جنس باشند. برخى از آنها خوب و سازنده و برخى هم بد و مخرّب هستند. جالب است بدانيد غم‌هايى كه سازنده باشند، توليد شادى هم مى‌كنند. غم‌هاى منفى هم در مقابل، مانع پيشرفت فرد و رسيدن به كمال و هدف واقعى او مى‌شوند. روايات ما را از غم‌هاى منفى، همانند گناه حذر داده‌اند. امام على (ع) فرمودند:

«الْهَمُّ نِصْفُ الْهَرَم».

منظور از همّ، حالتى است كه همّت فرد معطوف به مسئله‌اى مى‌شود. امام (ع) در اين روايت مى‌فرمايند:

«نصف پيرى، ناشى از همّ است.»

يا:

«الْهَمُّ يُذِيبُ الْجَسَد؛

همّ بدن را ذوب (لاغر) مى‌كند.»

همچنين حضرت مسيح (ع) فرمود: كسى كه همّش زياد باشد، بيمارى‌اش هم زياد خواهد شد.