چهره خود را متوجّه به دين الهى كن. اين دين، همان دينى است كه خدا در فطرت انسان‌ها قرار داد و سرمايه مهمّى است كه خدا به ما داده. اگر در درون ما، گرايش به توحيد نبود، دعوت از بيرون به توحيد نتيجه نداشت. اگر در بذر گياه، استعداد شكوفا شدن نباشد، تابش خورشيد و استعدادهاى محيطى كه فراهم شود؛ ولو بسيار آماده، براى رويش اين گياه كافى نيست. در درون فطرت انسان، دين خدا نهاده شده كه يك دين اجمالى است كه بعد بايد با اجابت دعوت انبيا شكوفا شود. اين دين، همان توحيد است كه اين روايت توضيح داده است. مى‌فرمايند:

اذان را تا أَشْهَدُ أَنَّ عَلياً وَلى الله خواندند و فرمودند:

تا اينجا توحيد است.

اين جور نيست كه در عرض دعوت به توحيد، به پذيرش دعوت پيامبر (ص) هم دعوت شده باشيم يا ولايت ائمّه (ع). اين جور نيست. ما دعوت به توحيد شديم، پذيرش نبوّت و ولايت، پذيرش توحيد است؛ حتّى اين را اشاره كنم كه مناسك اخلاقى كه از ما خواسته‌اند، صفات بد را دور كنيم و صفات خوب و واجبات را انجام دهيم و ترك محرّمات كنيم، اينها در عرض توحيد نيست؛ بلكه صفات كمال، از شئون توحيد است و صفات رذيله از شئون شرك. محور همه صفات پسنديده، يك چيز است: خضوع و تواضع و سجده روح در برابر كبرياى حق، توكّل، يقين، رضا، صبر، زهد و خلاصه ساير صفات از آن مى‌آيد و بر عكس، كبر، ريا، بخل، حسد و غيره از شئون استكبار نسبت به خدا هستند. سخاوت يك صفت در رابطه‌اشان با امكانات انسان است با ساير انسان‌ها در ارتباط با خدا. اگر كسى توانست اين امكانات را در مسير خدا بخواهد و بدهد، يعنى سخاوت. حالا بخل؛ يعنى نگه داشتن و ندادن و باطن جود، خضوع در برابر كبريايى خداست و او را مالك ديدن و فرمان او را جارى كردن. ساير صفات هم همين‌طور است. بنابراين صفات پسنديده را در حديث جهل و عقل ببينيد. اينها از جنود عقل هستند كه عقل توسط آنها، خدا را بندگى مى‌كند و صفات رذيله از جنود جهل است كه جهل از طريق آنها، طغيان خود را ثابت مى‌كند.

عقل، پيامبر است و جهل هم ابليس، كه بزرگان توضيح داده‌ند؛ از جمله، امام خمينى (ره).

كتاب «جنود عقل و جهل» ايشان در اين‌باره است و در آن، اين موضوع را توضيح داده‌اند كه جنود عقل، وجود مبارك پيامبر (ص) است و جنود او، جنود طاعت و عبادت و ابزار بندگى و از شئون توحيد هستند. صفات رذيله، از جنود جهل و استكبار بر خدا هستند. اعمال هم از فروع توحيد و بندگى خدا هستند.

بنابراين، عهدى كه از ما خواسته شده و ما بايد به آن وفادار باشيم، توحيد است.

خيلى از خصوصيات جسمى انسان و حتّى بعضى از خصوصيات روحى او، در مادّه اوّليه وجود داشته؛ ولو يك ذرّه و اين، از اّول عمر تا آخر آن، بسط پيدا كرده است.

در اعتقادات هم از ما يك چيز مى‌خواهند: موحّد باشيم و در تمام‌