سازمان جهانى بهداشت گسترش شهرنشينى را يكى از اثرگذارترين وقايع قرن بيست و يكم بر سلامت انسان‌ها مى‌داند. تلاش و همكارى‌هاى بين بخشى، براى بهبود معيارهاى سلامت در شهرها تنها زمانى به نتيجه دلخواه خواهد رسيد كه از نقطه (شناخت دقيق معضلات) آغاز شود. به همين دليل، سازمان جهانى بهداشت به موازات ارائه برنامه‌هاى سالانه خود اطّلاعات گسترده‌اى را نيز در زمينه مشكلات ساختارى شهرنشينى منتشر كرده است. گزيده‌اى از اين گزارش تفصيلى را با هم مى‌خوانيم:

رشد شهرنشينى در تمام نقاط جهان جريان دارد براى درك بهتر رشد تصاعدى شهرنشينى در دهه‌هاى اخير، مى‌توان به مدّت زمانى كه يك كلانشهر از جمعيت يك ميليون نفرى به هشت ميليون نفر رسيده است، توجّه كرد. شهر «لندن» اين رشد را در طول صد و سى سال تجربه كرده است. بانكوك در عرض چهل و پنج سال و «سئول» تنها در عرض بيست و پنج سال.

در فاصله سال‌هاى ١٩٩٥ م. تا ٢٠٠٥ م. جمعيت شهرنشين كشورهاى در حال توسعه به طور هفتگى ٢/ ١ ميليون نفر افزايش يافته است.

اغلب رشدهاى سرسام آور جمعيت شهرنشينان در شهرهايى رخ داده است كه تا دو دهه قبل، جمعيتى در حدود ١ تا ٢ ميليون نفر داشته اند.

رشد غيرقابل انتظار شهرنشينى عملًا مديران شهرى را براى فراهم آوردن زيرساخت‌هاى بهداشتى ناتوان كرده است؛ به خصوص در نواحى حاشيه‌اى كلان‌شهرها كه عموماً قشر فقير جامعه در آن زندگى مى‌كنند.

حمل و نقل شهرى و سلامت شهروندان‌

در بسيارى از كلان‌شهرهاى كشورهاى در حال توسعه، افزايش ناگهانى وسايل نقليه موتورى در طول دو دهه گذشته، موجب ترافيك‌هاى سنگين خيابانى در سفرهاى درون شهرى شده است.

آلودگى‌هاى گوناگون ناشى از اين حجم ترافيكى، مشكلات بهداشتى متعدّدى را به خصوص براى گروه‌هاى آسيب پذير پديد آورده است.

حوادث ترافيكى، نهمين علّت اصلى مرگ و مير در سراسر جهان هستند. متأسّفانه اغلب مرگ‌هاى ناشى از حوادث ترافيكى در كشورهاى فقير و در حال توسعه رخ مى‌دهد. تقريباً نيمى از قربانيان اين احوادث را عابران، دوچرخه سواران و موتورسواران تشكيل مى‌دهند.

طبق برآوردهاى موجود، آلودگى هواى شهرها مسئول مرگ سالانه ٢/ ١ ميليون انسان در سراسر جهان است كه عمدتاً به علّت عوارض قلبى و تنفّسى رخ مى‌دهد. وسايل نقليه موتورى بخش عمده‌اى از اين آلودگى را پديد مى‌آورند. هر چند آلودگى‌هاى صنعتى و نيروگاه‌هاى حرارتى توليد برق نيز سهم بزرگى در آلودگى هواى شهرها دارند.

در بسيارى از شهرهاى كشورهاى در حال توسعه، وجود اتومبيل‌هاى قديمى، زيرساخت‌هاى جاده‌اى ضعيف و به هم آميختگى محلّ عبور و مرور عابران پياده و دوچرخه سواران با وسايل نقليه موتورى، آسيب‌هاى ناشى از آلودگى هوا و سوانح ترافيكى را دوچندان مى‌كند.

در حال حاضر، ٨٠% بار بيمارى‌هاى مزمن در كشورهايى با درآمد متوسط و ناچيز، متمركز شده است. اين بيمارى‌ها با توجّه به سير طولانى خود، بار مالى فراوانى را در طولانى مدّت به همراه دارند.

چاقى و بيمارى‌هاى مربوط به آن، بخش قابل توجّهى از سرانه درمان را به هدر مى‌دهد. در مقابل از نيروى مولّد كشورها مى‌كاهد.

رژيم‌هاى نامناسب تغذيه‌اى و زندگى كم‌تحرّك به عامل بسيارى از بيمارى‌هاى غيرواگير و مزمن تبديل شده‌اند. بيمارى‌هايى، همچون فشار خون، استئوپروز، ديابت نوع ٢، انواع خاصّى از سرطان و سرانجام مشكلات قلبى عروقى‌

طبق آمارها، شهرنشينى به افزايش محسوس بار بيمارى‌هاى اعصاب و روان انجاميده است. همچنين مقاومت به درمان‌هاى موجود، در ساكنان مراكز كلان‌شهرها بيشتر مشاهده مى‌شود.

مطالعات گسترده نشان داده است كه كودكان در نواحى شهرى، با مشكلات روحى بيشترى در مقايسه با كودكان روستايى روبه رو هستند.

- تراكم جمعيت و اجبار به زندگى در آپارتمان‌ها موجب شده است تا نقش همسايه‌ها نيز به عنوان يك عامل دخيل در سلامت روان مورد توجّه قرار گيرد. آلودگى‌هاى صوتى، نداشتن اطمينان متقابل و تفاوت‌هاى رفتارى و فرهنگى، موجب از بين رفتن احساس امنيت و آرامش روحى بسيارى از شهروندان مى‌شود.