هرچند در تاريخ چند صد ساله مسلمانان، بسيارى از انسان‌هاى ناشايسته، لقب «اميرالمؤمنين» را براى خود برگزيدند؛ امّا از نظر خداوند و رسول گرامى‌اش (ص)، تنها يك نفر، لايق چنين لقبى است: حضرت على‌بن ابى‌طالب (ع).

شخصى از امام صادق (ع) پرسيد: آيا ما براى خطاب قرار دادن حضرت قائم (عجل الله تعالى فرجه)، بايد ايشان را به نام اميرالمؤمنين بخوانيم؟ حضرت فرمودند:

«نه، اين نام، نامى است كه خدا، اميرالمؤمنين، على‌بن ابى‌طالب (ع) را به آن ناميده و كسى پيش از او، به اين نام، ناميده نشده و بعد از او كسى به اين نام خود را نمى‌نامد، مگر كافر.»[١]

حتماً در «قرآن كريم» با عبارت‌ «ياأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا ...» مواجه شده‌ايد. اين عبارت كه به معناى «اى مؤمنان» است، ٨٩ مرتبه در قرآن تكرار شده است. بسيارى از مفسّران، معتقدند كه اين عبارت، در شأن حضرت على (ع) نازل شده است.

مجاهد، كه شاگرد ابن‌عبّاس و از مفسّران به نام قرن دوم هجرى، بود، مى‌گويد:

«هرچه در قرآن‌ «ياأَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» آمده، سابقه و فضيلت آن براى على است.»[٢]

امام صادق (ع) مى‌فرمايند:

«هيچ آيه‌اى در قرآن نيست كه اول آن: يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا باشد، جز اينكه على‌بن ابى‌طالب (ع) امير و پيشوا و شريف و اوّلين مؤمن در آن آيه است و هر آيه اى كه راهنمائى به سوى بهشت است. درباره پيامبر و اهل بيت آن جناب و شيعيان و پيروان آنها است. و هر آيه‌اى كه [در آن‌] سخن از جهنّم است درباره دشمنان ايشان و مخالفان آنها است؛ اگرچه آيه درباره پيشينيان باشد. هر آيه كه مربوط به نيكوكاران است درباره نيكان اين امّت نيز جارى است و هر آيه كه درباره شرّى است، درباره اهل شرّ جارى است.»[٣]

علّامه حسكانى، از علماى به نام حنفى، كه آيات مربوط به امام على (ع) را جمع‌آورى كرده است، در ذيل عبارت «يا ايها الذين آمنوا ...»، حدود ٢٠ روايت، از راويان اهل سنّت آورده است كه همه آنها تصريح دارند كه اين آيات، در شأن امام على (ع) نازل شده است.[٤]

براى نمونه، به دو روايت اشاره مى‌كنيم:

الف) على (ع)، شريف‌ترين مؤمن‌

جماعتى از عيسى‌بن راشد اين حديث را نقل كرده‌اند:

هيچ آيه‌اى با الفاظ يا أَيهَا الَّذِينَ آمَنُوا نازل نشد؛ مگر اينكه على (ع) امير آن مؤمنان و شريف‌ترين آنان است. خداى سبحان، اصحاب محمّد (ص) را در آيات متعدّدى مورد عتاب و سرزنش قرار داد، ولى على (ع) را هميشه به نيكى و خير ياد كرده است.[٥]

ب) على (ع)، نخستين مؤمن‌

مجاهد از ابن‌عبّاس چنين روايت كرده است:

هيچ آيه‌اى در قرآن با خطاب‌ يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا نازل نشده مگر اينكه على (ع) امير و شريف آن مؤمنان است؛ چون او اوّلين اسلام آورنده و نخستين مؤمن به دين اسلام و آيين محمّد (ص) و كتاب خدا بود.[٦]

پى نوشت‌ها:

[١]. كلينى، محمّدبن يعقوب، «تحفة الأولياء (ترجمه أصول كافى)»، قم، دارالحديث، چ ١، ١٣٨٨ ش، ج ٢، ص ٤٠٩.

[٢]. حسكانى، عبيد الله بن عبد الله، ترجمه «شواهد التنزيل»؛ ص ٣٢.

[٣]. مجلسى، محمّدباقر، «بخش امامت (ترجمه ج ٢٣ تا ٢٧ بحار الأنوار)»، تهران، اسلاميه، ج ٢، ص ٢٦٨.

[٤]. حسكانى، عبيدالله‌بن عبدالله، همان، صص ٣٠- ٣٢.

[٥]. همان، ترجمه روحانى، ص ٢٧.

[٦]. همان.