نيز نقد و بحث‌برخى از آرا، مجموعه‌اى است نسبتا كامل و جامع كه مى‌تواند مسلمين خصوصا شيعيان را در اين زمينه مستغنى كند. نكته جالب توجه درباره اين مجموعه آن است كه سيد محمد صدر در سن ٢٩ سالگى اين مجموعه را تاليف كرده‌اند.

با اين مقدمه به شرح اجمالى مطالب مطرح شده در مجموعه ياد شده مى‌پردازيم:

١- تاريخ الغيبة الصغرى‌

نخستين جلد از «موسوعة الامام المهدى» به بررسى تاريخ غيبت صغرى اختصاص دارد. مؤلف كتاب، در اين جلد با روشى جديد به تحليل تاريخ زندگانى حضرت هادى، حضرت عسكرى و حضرت مهدى، عليهم‌السلام، پرداخته است.

كتاب «تاريخ الغيبة الصغرى»، با مقدمه‌اى مبسوط از شهيد سيد محمدباقر صدر، استاد شهيد سيد محمد صدر، با عنوان «بحث‌حول المهدى» شروع مى‌شود، كه اين مقدمه بعدها به صورت مستقل به چاپ رسيده است.

شهيد سيد محمدباقر صدر در پايان اين مقدمه مى‌گويد:

پس من به همين مقدار اكتفا مى‌كنم و توضيح و تشريح مسائل را به اين كتاب وامى‌گذارم. براستى كه اين كتاب، مجموعه‌ايست گرانقدر درباره امام مهدى، عليه‌السلام، كه به وسيله يكى از فرزندان شاگردان عزيز ما يعنى علامه بحاثه سيد محمد صدر، نوشته شده و تا كنون نظير اين نوشته در ميان كتب و تصانيف شيعه از جهت جامعيت مطالب وجود نداشته است ...

پس از مقدمه شهيد سيد محمدباقر صدر شاهد مقدمه‌اى از مؤلف هستيم كه در آن به نقاط ضعف تاريخنگارى اسلامى به طور عام و تاريخنگارى شيعى به طور خاص اشاره شده است. مؤلف اساسى‌ترين نقاط ضعف تاريخنگارى شيعى را چنين بيان مى‌كند:

١- تاكيد بر جنبه اعتقادى موضوع امامت و اثبات امامت ائمه و بى‌توجهى به تلاشها و فعاليتهايى كه ائمه، عليهم‌السلام، در عرصه اجتماع داشته‌اند. و همچنين نپرداختن به رويدادها، انقلابها و حوادث اجتماعى كه در عصر ائمه به وقوع پيوسته است؛

٢- پراكندگى، و نبود دسته‌بنديهاى مناسب در بيان رويدادها و وقايع تاريخى؛

٣- مشخص نبودن زمان و مكان بسيارى از وقايع تاريخى و عدم ذكر رويدادهاى همزمان با يك حادثه تاريخى خاص؛

٤- رعايت نكردن حجم مورد نياز هر مطلب تاريخى و در نتيجه زياده‌گويى در جايى كه بايد اختصار گذشت و گزيده‌گويى در جايى كه نياز به تفصيل است.

مطالب كتاب در دو بخش اصلى سامان يافته است؛ بخش اول تاريخ زندگانى امام هادى و امام حسن عسكرى، عليهماالسلام، كه در آن در ضمن چهار فصل موضوعات زير بررسى شده است:

١- عصر امامت امام هادى و امام حسن عسكرى، عليهماالسلام (ويژگيهاى اين عصر و نهضتهايى كه در آن واقع شده است)؛

٢- تاريخ امام على بن محمد هادى، عليه‌السلام؛

٣- تاريخ امام حسن بن على عسكرى، عليه‌السلام؛

٤- تاريخ امام مهدى، عليه‌السلام، در زمان زندگى پدرشان؛

بخش دوم كتاب به بررسى تاريخ غيبت صغرى اختصاص دارد. اصلى‌ترين عناوين كه در اين قسمت مورد بررسى قرار گرفته‌اند عبارت‌اند از:

١- تاريخ عمومى دوران غيبت صغرى؛

٢- خط مشى‌هاى عمومى [حضرت مهدى‌] در اين دوران؛

٣- سفيران چهارگانه، زندگانى و فعاليتهاى آنها؛

٤- سفيران دروغين امام مهدى؛

٥- امام مهدى، زندگى و فعاليتهاى ايشان؛

شايان ذكر است‌بخش اول كتاب «تاريخ الغيبة الصغرى» توسط آقاى محمد امامى شيرازى ترجمه شده و با نام «پژوهشى در زندگى امام مهدى و نگرش به تاريخ غيبت صغرى» شده است.

٢- تاريخ الغيبة الكبرى‌

اين كتاب پس از بحثى مقدماتى در زمينه تقسيم غيبت در ضمن سه بخش موضوعات زير را مورد بررسى قرار داده است:

بخش اول: تاريخ شخص امام مهدى، عليه‌السلام‌

اين بخش مشتمل بر فصول زير است: