ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٢٢ - حجت در روايات
چشم به راه «حجت» در آرزوى «منجى»
ابراهيم شفيعى سروستانى
اعتقاد به نجاتبخش موعود «منجى»، به عنوان انسان برترى كه در آخرالزمان زمين را از عدالت پر مىسازد و انسانهاى در بند را رهايى مىبخشد، در همه اديان و مذاهب وجود دارد. اما آنچه كه در اين ميان شيعه را متمايز ساخته، اين است كه در اين مذهب «منجى موعود» تنها به عنوان يك آرمان مطرح نيستبلكه او به عنوان تداومبخش رسالت انبيا، وارث اولياى الهى و در يك كلام «حجتخدا» بر روى زمين نيز مطرح است؛ حجتى كه زنده، شاهد و ناظر بر اعمال آدميان است. و بنابراين نقش او در زندگى فردى و اجتماعى انسانها تنها به آخرالزمان و زمان ظهور منحصر نمىشود و وجود او در لحظه لحظه زندگى ساكنان زمين نقش دارد.
براى درك مفهوم «حجت» و روشن شدن تفاوت ميان اين دو اعتقاد؛ يعنى اعتقاد به موعود، تنها به عنوان «منجى» و يا اعتقاد به او به عنوان «حجت» و «منجى» لازم است كه جايگاه اين واژه را در قرآن و روايات مورد بررسى قرار دهيم؛ اما پيش از آن نگاهى اجمالى خواهيم داشتبه معناى لغوى حجت.
حجت در لغت
«حجت» در لغتبه معنى دليل، برهان و راهنما است. به عبارت ديگر «آنچه به آن دعوى يا مطلبى را ثابت كنند» حجت گويند.[١]
مرحوم راغب اصفهانى نيز حجت را اينگونه معنا كرده است:
الدلالة المبينة للمحجة اىالمقصد المستقيم والذى يقتضى صحة احد النقيضين.
راهنمايى آشكار به راه مستقيم و آنچه كه به وسيله آن مىتوان به درستى يكى از دو مخالف پى برد.[٢]
حجت در قرآن
در آيات متعددى از قرآن كريم كلمه «حجت» به كار رفته كه در اينجا به برخى از آنها اشاره مىكنيم:
رُسُلًا مُبَشِّرِينَ وَ مُنْذِرِينَ لِئَلَّا يَكُونَ لِلنَّاسِ عَلَى اللَّهِ حُجَّةٌ بَعْدَ الرُّسُلِ وَ كانَ اللَّهُ عَزِيزاً حَكِيماً.[٣]
پيامبرانى مژدهدهنده و بيمدهنده تا از آن پس مردم را بر خدا حجتى نباشد و خدا پيروزمند و حكيم است.
در اين آيه خداوند هدف از فرستادن پيامبران را اتمام حجتبه مردم و سد كردن راه استدلال و بهانهجويى بر آنها، دانسته است، بنابراين مىتوان گفت كه انبيا «حجت» خدا بر مردماند و با آمدن آنها ديگر كسى نمىتواند در درگاه خدا مدعى شود كه چرا راه مستقيم را به ما نشان ندادى.
در آيه ديگرى مىخوانيم:
قُلْ فَلِلَّهِ الْحُجَّةُ الْبالِغَةُ فَلَوْ شاءَ لَهَداكُمْ أَجْمَعِينَ.[٤]
بگو: خاص خداست دليل محكم و رسا، اگر مىخواست همه شما را هدايت مىكرد.
حجت در روايات
در روايات شيعه نيز «حجت» جايگاه خاصى دارد؛ تا آنجا كه مرحوم كلينى در مجموعه گرانقدر