ماهنامه موعود - مؤسسه فرهنگى هنرى موعود عصر - الصفحة ٤٦ - ٣ محمد بن جعفر بن على بن جعفر مشهدى حائرى
در امالى شيخ طوسى، از طريق شيخ مفيد از او روايتشده است.
سپس مىفرمايد:
وى در اين كتاب دعاى ندبه را آورده، و محمد بن ابى قره از آن روايت كرده و محمد بن مشهدى در مزارش از او روايت كرده است.[١]
٢. ابوالفرج محمد بن على بن يعقوب بن اسحاق بن ابى قره قنائى
دومين فرد مورد اعتماد و استنادى كه دعاى ندبه را در كتاب خود آورده، محمد بن على بن ابى قره است، كه در كتاب «الدعاء» آن را از كتاب «بزوفرى» نقل كرده است.
علامه تهرانى مىفرمايد:
محمد بن مشهدى در مزار و سيد بن طاووس در اقبال و ديگر آثارش به كثرت از كتاب او نقل كردهاند.[٢]
محمد بن ابى قره از مشايخ اجازه نجاشى بود.[٣]
مقدم رجاليون مرحوم نجاشى در كتاب رجال مىفرمايد:
ابوالفرج، محمد بن على بن يعقوب بن اسحاق بن ابى قره قنائى موثق بود، روايات زيادى استماع كرده، و كتب زيادى تاليف كرده ... كه از آن جمله است: عمل يوم الجمعه، عمل الشهور، معجم رجال ابى مفضل و كتاب تهجد، كه همه آنها را به من خبر داده و به من اجازه روايت آنها را داده است.[٤]
نجاشى لقب او را «قنائى» آورده، ولى علامه حلى يكبار از او «قنائى» و يكبار ديگر «قنابى» تعبير كرده[٥] و توثيق نموده است.[٦] و مرحوم نمازى فرموده:
به اتفاق همهرجاليون مورد وثوق است.[٧]
٣. محمد بن جعفر بن على بن جعفر مشهدى حائرى
ابن مشهدى يكى از علماى جليل القدر قرن ششم بود كه در حدود ٥١٠ ق. متولد شده و قبل از ٥٨٠ ق. ديده از جهان فرو بسته است.
تعدادى از استادانش را صاحب معالم در «اجازه كبيره» برشمرده، كه از آن جمله است: ورام (صاحب مجموعه ورام)، شاذان بن جبرئيل، ابن زهره، ابن شهر آشوب و ...[٨]
از او كتاب ارزشمندى بر جاى مانده كه به «مزار كبير» و «مزار ابن مشهدى» مشهور است و خوشبختانه نسخههاى خطى فراوانى از آن تا زمان ما محفوظ مانده است:
١. نسخهاى در كتابخانه شيخ على كاشف الغطاء در نجف اشرف.
٢. نسخهاى در كتابخانه مرحوم حاج ميرزا محمدعلى اردوبادى در نجف.
٣. نسخهاى در كتابخانه مرحوم محدث نورى، كه در كتاب مستدرك به كثرت از آن نقل كرده است.[٩]
٤. نسخهاى در كتابخانه مرحوم علامه امينى در نجف، كه تاريخ كتابت آن سوم شوال ٩٥٦ ق. است.[١٠]
٥. نسخه ديگرى در كتابخانه مرحوم آيةالله مرعشى در قم، به شماره ٤٩٠٣ موجود است، كه در ٤٨٢ ورق مىباشد و تاريخ كتابت آن به قرن يازدهم مربوط مىشود.[١١]
و نسخه عكسى آن در كتابخانه مؤسسه «آل البيت» قم به شماره ٥٢٠٩ (قفسه ٢٩، رديف ١٧٦، ش ١٩) موجود است.
اين كتاب به «مزار كبير» معروف شده و جامعترين كتاب مزارى است كه در طول قرون و اعصار از حوادث روزگار جان سالم به در برده و تازمان ما محفوظ مانده است.
در طول هشت قرنى كه از تاريخ تاليف آن مىگذرد، اين كتاب همواره مورد اعتماد و استناد بزرگان شيعه بود و هر كتابى كه در اين هشت قرن پيرامون دعا و زيارت نوشته شده، با واسطه يا بى واسطه از اين كتاب استفاده كرده است.
ابن مشهدى در مقدمه كتاب خود مىنويسد:
من در اين كتاب، از زيارات مشاهد مشرفه، اعمال و اماكن مقدسه، دعاهاى برگزيده و تعقيبات نمازهاى فريضه، آن را گرد آوردم كه با سند متصل، توسط راويان مورد وثوق به دستم رسيده است.
حاج آقا بزرگ تهرانى در مجموع پانزده تن از مشايخ روايتى او را استخراج نموده، و بر ثقه بودن آنها صحه گذاشته است.[١٢]
ابن مشهدى در اين كتاب، دعاى ندبه را به عنوان: «دعا براى حضرت صاحب الزمان، عليهالسلام، كه شايسته است، در اعياد اربعه: عيد فطر، عيد قربان، عيد غدير و عيد جمعه خوانده شود» آورده است.
وى در اين كتاب، دعاى ندبه را توسط محمد بن على بن يعقوب بن