روزافزون و راحت تر رواج و رونق بيشتر مى يابد. چنانكه بررسى كرده ايم، غرب هم اكنون دچاروارونگى مدنى در پاسخگويى به نيازهاى مختلف بشر است و بحرانهاى اصلى آن ناشى از مسكوت گذاردن انگيزشهاى عالى انسانهاست. چگونه ممكن است اين راه ادامه پيدا كند؟

آيا در تمدنهاى موج سوم انسانهابه موجودى با هويت دوگانه حيوانى شرير و شهوتران و ماشينى هوشمند وبى عاطفه تبديل مى شوند؟ و آيا اين امردر كشورهاى موج سوم (يامجمع الجزاير آن) منجر به تحول انقلابى خواهد شد؟ و در آن صورت درچه جهتى؟ آيا اين احتمال جدى نيست كه تحولات انقلابى كنونى هنوز مطلع برخورد جهان با آن موج سوم است وآيا هرچه آن موج قدرت بگيرد اين تحولات، جدى تر و قدرتمندتر وخشن تر نخواهد شد؟ نه آقاى تافلر و نه ما پاسخ قطعى اين را نمى دانيم، ولى مادر اين مجموعه سعى كرديم با تكيه برپيشگوييهاى متقارن و متناظر اخبارآخرالزمان با حوادث كنونى جهان به پاسخى از آن دست يابيم.

٤. تافلر اذعان دارد كه بخش عظيمى ازجهان در حالت موج اول و دوم باقى مى مانند. عامل دين (مذهب) براى به تحرك واداشتن آنها عليه موج سوم ناديده گرفته شده است (يا اينكه وى معتقد است كنترل اطلاعات وجنگ افزار الكترو- ليزرى براى كنترل آنها كافيست؟!)، برخى از دين شناسان، اديان را به مذاهب محافظه كار، مقاومت، انقلاب، و ضدانقلاب تقسيم مى كنند و معتقدند يك مذهب مقاومت به سه شرط تبديل به مذهب انقلاب مى شود:

اول. شرايط عينى درون جامعه (مالى، اقتصادى، سياسى، پزشكى، غذايى، نظامى و غيره) بايد رو به وخامت گذاشته باشد.

دوم. مذهب مقاومت بايد تئورى سياسى مشروع تازه اى را تعميم دهدكه بتواند حق گروه حاكم را در اشغال جايگاه ويژه، و حق محافظه كار را درديكته كردن ارزشهاى هنجارى تكذيب كند.

سوم. مذهب مقاومت بايد بر انزواى خود چيره شود، فعالانه شروع به گرفتن نيروى تازه كند، و پيروان جديدى از اقشار مختلف جامعه كه قبلاعضو آن نبوده اند فراهم كند.[١]

دقت در جهان پيرامونمان معلوم مى كند كه آيا در اين سه شرط در حال وقوع واقعا موج سوم پيروزخواهد شد؟

٥. تافلر با اين توجيه كه نظام آينده جهان داراى وضعيتى سيال ونامشخص خواهد بود، تلاش مى كند ازمحك اصول و قوانين حاكم بر روابطبين الملل و ساير علوم بگريزد. در حالى كه آن نظام هم در هر وضعيت كه باشد، به هر حال نوعى از قوانين بر تحولات آن حاكم خواهد بود.

در شماره آينده به نقد ديگرديدگاههاى غربيان درباره آينده جهان مى پردازيم.

پى نوشتها:

[١]. ر. ك: تافلر، آلوين و هايدى، جنگ و پادجنگ (زنده ماندن در سپيده دم سده بيست و يكم)، ترجمه مهدى بشارت، صص ٣٣- ٣٢١.

[٢]. همان، ص ٣٣٤.

[٣]. درباره جوامع فرا صنعتى و ساختار اجتماعى آن مى توان گفت كه با گسترش مناسبات اجتماعى ورشد علمى و فنى و نهايتا شيوه توليد جوامع پيشرفته صنعتى و آغاز عصر فرا صنعتى و مابعدتجدد (پست مدرنيسم‌Postmodernism) وظهورخصايص و نهادها و روابط جديدى چون تكنولوژى پيشرفته، اتوماسيون فرايند توليد در كنارسيبرناسيون (علم اطلاع و كنترل) و رواج كامپيوترو آدمكهاى ماشينى (روبوتها)، جايگزينى انرژيهاى جديد، ورود به عصر صدور انديشه ها، تفاوت قشربندى اجتماعى با ظهور طبقات متوسط جديد، تفكيك ظاهرى قدرت و مالكيت، رشد مشاركتهاى سياسى و احزاب و اصناف سياسى و اقتصادى براى احقاق حقوق كارگران و تفكيك تنشها وتضادهاى سياسى و صنعتى، پيدايش دولت رفاهى، گسترش تامين اجتماعى و پى ريزى اصول جديددموكراسى و غيره، به تدريج نظريات يكسويه ومستقيم اقتصادى و اجتماعى دستخوش تحولات وتغييراتى گرديد كه باعث پيدايش جريان جديدى تحت عنوان نظريه هاى همگرا يا تلفيقى شد كه مى كوشد با تلفيق و تركيب و اصول قطعى ابعادمختلف پديده هاى اجتماعى و قشربنديهاى اجتماعى را شناسايى كرده و به صورت نظريات جديد درآورد. در اين مورد ر. ك: على طايفى، جامعه فراصنعتى و نظريات تلفيقى در قشربندى اجتماعى، ماهنامه اطلاعات سياسى- اقتصادى، بهمن و اسفند ١٣٧٣، شماره هاى ٨٩ و ٩٠، صص ٢٤- ١٢٠ و فروردين و ارديبهشت ١٣٧٤، شماره هاى ٩١ و ٩٢، صص ٤١- ١٣٦.

[٤]. ر. ك: تافلر، الوين و هايدى، به سوى تمدن جديد (سياست در موج سوم)، ترجمه محمدرضا جعفرى، تهران، سيمرغ، ١٣٧٤، صص ٣٥- ١٢٠.

[٥]. همان، ص ٤١.

[٦]. همان، صص ٤- ٤٢.

[٧]. لاريجانى، محمدجواد، كاوشهاى نظرى درسياست خارجى، ص ص ٤- ٢٧٣.

[٨]. ر. ك: تافلر، آلوين، ورقهاى آينده، ترجمه عبدالحسين نيك گهر، تهران، بهنشر، تير ١٣٦٤، صص ١٣٩- ١١٣.

[٩]. ر. ك: لينكن، بروس، يادداشتهايى در راستاى يك تئورى مذهب و انقلاب، ترجمه حميد عضدانلو، ماهنامه اطلاعات سياسى- اقتصادى، مهر وآبان ١٣٧٤، شماره ٩٧ و ٩٨، صص ٨- ٢٢.