علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٥٤ - پژوهشی در باره احادیث نهی کننده از تعلیم سوره یوسف به زنان
١. عِدَّةٌ مِنْ أَصْحَابِنَا، عَنْ سَهْلِ بْنِ زِیَادٍ، عَنْ عَلِیِّ بْنِ أَسْبَاطٍ، عَنْ عَمِّهِ یَعْقُوبَ بْنِ سَالِمٍ رَفَعَهُ قَال:َ قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ٧: لَاتُعَلِّمُوا نِسَاءَکُمْ سُورَةَ یُوسُفَ وَ لَا تُقْرِءُوهُنَّ إِیَّاهَا، فَإِنَّ فِیهَا الْفِتَنَ وَ عَلِّمُوهُنَّ سُورَةَ النُّورِ، فَإِنَّ فِیهَا الْمَوَاعِظَ.[١]
٢. عَلِیُّ بْنُ مُحَمَّدٍ عَنِ ابْنِ جُمْهُورٍ، عَنْ أَبِیهِ، عَنْ فَضَالَةَ بْنِ أَیُّوبَ، عَنِ السَّکُونِیِّ، قَالَ: دَخَلْتُ عَلی أَبِی عَبْدِ اللَّهِ٧ ... فَقَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ٦: حَقُّ الْوَلَدِ عَلی وَالِدِهِ إِذَا کَانَ ذَکَراً أَنْ یَسْتَفْرِهَ أُمَّهُ وَ یَسْتَحْسِنَ اسْمَهُ وَ یُعَلِّمَهُ کِتَابَ اللَّهِ وَ یُطَهِّرَهُ وَ یُعَلِّمَهُ السِّبَاحَةَ، وَ إِذَا کَانَتْ أُنْثی أَنْ یَسْتَفْرِهَ أُمَّهَا وَ یَسْتَحْسِنَ اسْمَهَا وَ یُعَلِّمَهَا سُورَةَ النُّورِ، وَ لَا یُعَلِّمَهَا سُورَةَ یُوسُفَ، وَ لَا یُنْزِلَهَا الْغُرَفَ، وَ یُعَجِّلَ سَرَاحَهَا إِلی بَیْتِ زَوْجِهَا...[٢]
شیخ طوسی(م٤٦٠ق) روایت اخیر را در کتاب الطلاق، باب «الحکم فی أولاد المطلقات من الرضاع و حکمهم بعده و هم أطفال» به نقل از محمد بن یعقوب کلینی آورده است.[٣]
شیخ صدوق نیز (م٣٨١ق) در کتاب النکاح، باب «حق المرأة علی الزوج»
آورده است:
٣. رَوی إِسْمَاعِیلُ بْنُ أَبِی زِیَادٍ، عَنْ جَعْفَرِ بْنِ مُحَمَّدٍ، عَنْ أَبِیهِ٧، عَنْ آبَائِهِ: قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ٦: لَاتُنْزِلُوا نِسَاءَکُمُ الْغُرَفَ، وَ لَاتُعَلِّمُوهُنَّ الْکِتَابَةَ، وَ لَاتُعَلِّمُوهُنَّ سُورَةَ یُوسُفَ، وَ عَلِّمُوهُنَّ الْمِغْزَلَ وَ سُورَةَ النُّورِ.[٤]
[١]. حضرت علی٧ فرمود: سوره یوسف را به زنانتان تعلیم ندهید و آن را برای آنان نخوانید؛ چرا که در این سوره [برای زنان] فتنههاست. به آنان سوره نور را آموزش دهید که در آن پندهاست (الکافی، ج٥، ص٥١٦). لازم به ذکر است که مرحوم کلینی در باب «تأدیب النساء»، روایت دیگری را مرتبط با موضوع، اما بدون عبارت مربوط به منع تعلیم سوره یوسف نقل کرده است: «عَلِیُّ بْنُ إِبْرَاهِیمَ، عَنْ أَبِیهِ، عَنِ النَّوْفَلِیِّ، عَنِ السَّکُونِیِّ، عَنْ أَبِی عَبْدِ اللهِ٧ قَالَ قَالَ رَسُولُ اللهِ٦ لَا تُنْزِلُوا النِّسَاءَ بِالْغُرَفِ وَ لَا تُعَلِّمُوهُنَّ الْکِتَابَةَ وَ عَلِّمُوهُنَّ الْمِغْزَلَ وَ سُورَةَ النُّورِ».
[٢]. سکونی میگوید: به محضر امام صادق٧ شرفیاب شدم ... ایشان فرمود: رسول خدا٦ فرمودند: حق فرزند بر پدر این است که اگر پسر باشد، مادرش را گرامی دارد، نام نیکو بر او نهد، قرآن را به او تعلیم دهد، او را پاک گرداند [ختنه کند] و به او شنا آموزش دهد. اما اگر دختر باشد، حق او بر پدر این است که مادرش را گرامی دارد، نام نیکو بر او نهد، سوره نور را به او تعلیم دهد و سوره یوسف را به او یاد ندهد، او را در غرفهها منزل ندهد و در فرستادنش به خانه همسرش عجله کند (همان، ج٦، ص٤٨ – ٤٩).
[٣]. تهذیب الأحکام، ج٨، ص١١٢. ملاحظه میگردد شیخ طوسی در مجموع کتب روایی و فقهی خود، فقط در تهذیب الاحکام و فقط یک روایت را نقل کرده است.
[٤]. سکونی از امام صادق٧ از پدرش، از پدرانش: روایت کرده که رسول خدا٦ فرمودهاند: زنانتان را در طبقات فوقانی [غرف] جای ندهید و به آنان نوشتن نیاموزید و نیز سوره یوسف را تعلیمشان ندهید، و ریسندگی و سوره نور را به آنان بیاموزید. (من لایحضره الفقیه، ج٣، ص٤٤٢). گفتنی است که کلینی و ابن اشعث مشابه این روایت را به سند خود از امام صادق٧ روایت کردهاند. البته در نقل ایشان عبارت «لَا تُعَلِّمُوهُنَّ سُورَةَ یُوسُفَ» وجود ندارد (الکافی، ج٥، ص٥١٦؛ الجعفریات، ص٩٨).