علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٠٤ - بررسی دلایل رویکرد اخباریان به علم رجال

هستند و از ستیزه‌جویی با اصولیان برحذرند؛ مانند: محمد تقی مجلسی (م١٠٧٠ ق)، محمد باقر مجلسی (م١١١١ ق)، فیض کاشانی (م١٠٩١ق)، شیخ یوسف بحرانی (م١١٨٦ق)، شیخ حر عاملی (م١١٠٤ق)، ملا خلیل قزوینی (م١٠٨٩ق)، حسین بن شهاب الدین کرکی (م١٠٧٦ق) و ...[١]

از نشانه‌های اخباری بودن اینان، نخست، یادکرد آنان در منابع رجالی، به طور
همزمان، به عنوان فقیه و محدث است.[٢] نشانۀ دیگر اخباری بودن آنان این است
که به دفاع از عقاید اخباریان برخاسته‌اند؛ به عنوان نمونه، شیخ حر عاملی با پرهیز
از هر گونه بحث و جدل بر ضد اصولیان و مجتهدان، به شدت از اخباری‌گری
هواخواهی نموده و آن را تقویت می‌کرد. وی در خاتمة وسائل الشیعة به بیان مواضع
اخباریان می‌پردازد و کتاب الفصول المهمة مهم‌ترین شاهد اخباری‌گری شیخ حرّ
عاملی است.

مرحوم محمد تقی مجلسی با آن که بسیاری از مطالب کتاب الفوائد المدنیة را مطابق با واقع می‌انگارد، به خاطر تساهل فراوان ملا محمد امین استرآبادی و تندروی‌های غیرمعمول نامبرده، به طریقه‌ای متعادل بین طریقه مجتهدان و اخباری‌هایی چون ملا امین گرایش پیدا می‌کند.

محدث یاد شده در این باره می‌نویسد:

... در حقیقت آنچه مولانا محمد امین گفته است، حق است. مجملاً طریق این ضعیف وسطی است ما بین افراط و تفریط و آن طریق را در روضة المتقین مبرهن ساخته‌ام...[٣]

از دیگر اخباریان اعتدال‌گرا می‌توان به مرحوم فیض کاشانی اشاره کرد. فیض در طول دوران حیاتش معتدل بوده، اما در کتاب سفینة النجاة _ که در اواخر عمرش نوشته _ به شدت از افکار اخباریان دفاع کرده است.[٤]

وی در رساله حق المبین به این که صاحب الفوائد المدنیة را ملاقات کرده، اعتراف می‌کند و از وی بسیار تجلیل کرده و چنین می‌نوسد:


[١]. مقدمه‌ای بر فقه شیعه، ص٥٩.

[٢]. مکاتب فقه امامی، ص٢٥.

[٣] لوامع صاحبقرانی، ج١، ص٣٨.

[٤]. نظریة السنة، ص٢٩٨.