علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٩٤ - الگوی اسلامی سلسله مراتب در خانواده با رویکرد روانشناختی


بیشتر هورمون تستوسترون در بدن مردان، آنها از بدنی عضلانی و قوی‌تر برخوردار بوده
و از این حیث سرپرستی و دفاع از خانواده برای آنها امری مناسب‌تر و متناسب‌تر است.
در حقیقت، زنان علاوه بر داشتن ظرافت‌های جسمی،[١] به طور طبیعی در هر ماه یک
دوره عادت ماهیانه دارند، و در طول عمر خود دوره‌های بارداری و شیردهی را نیز تجربه می‌کنند و در سنین بالاتر نیز با پدیده یائسگی مواجه هستند که در این دوره‌ها، با تغییرات خلقی و جسمی رو به رو بوده و از توان جسمی آنها نیز کاسته شده و حتی نیاز به مراقبت‌های ویژه دارند.

اما در حوزه تفاوت‌های روانشناختی، به ذکر دو تفاوت عمده عقلی و عاطفی اکتفا می‌شود. تفاوت‌های عقلی که در برخی آیات[٢] و روایات[٣] آمده است، به صورت کلی نشان از متأثر بودن توانایی عقلی زن از عواطف او دارد که سبب می‌گردد زن برای بررسی و دقت در امور، تحت تأثیر احساسات و عواطف خود بوده و به خوبی مرد نتواند از مهارت‌ها و توانایی‌های عقل خود در امور اجرایی بهره ببرد و توان رتق و فتق امور را به اندازه مرد نداشته‌ باشد. این تفاوت پایه زیستی داشته و ناشی از تفاوت در فیزیولوژی و کارکرد مغز است. مغز زن بیشتر برای همدردی طراحی شده‌ است و مغز مرد برای درک و نظام‌های ساختاری سازماندهی شده‌ است.[٤]

از حیث عاطفی نیز به صورت کلی مردان از زنان پرخاش‌گرتر هستند[٥] و انرژی پسران
به طور عمده دنیای بیرون را هدف قرار می‌دهد و بر تسلط بر محیط و کنترل آن
متمرکز است؛ در حالی که انرژی روانی دختران به طور عمده متوجه دنیای درونی
و عاطفی است و به جنبه‌های ارتباطی در زندگی خود توجه بیشتری دارند.[٦] به طور
کلی، جنس زن در همه دوره زندگی خود، به ارتباط‌های عاطفی و صمیمی علاقه
نشان می‌دهد.[٧]

در تحلیل تفاوت‌های جنسیتی نیز باید از نظریه مکملیت بهره گرفت: مکملیت در


[١]. مرد کیست؟ زن کیست؟ ص٢٢٢- ٢٢٧.

[٢]. سوره زخرف، آیه ١٨؛ سوره بقره، آیه ٢٨٢؛ سوره نساء، آیه ٣٤.

[٣]. نهج البلاغه، نامه ١٤ و خطبه ٨٠؛ وسائل الشیعة الی تحصیل مسائل الشریعه، ج١، ص٩٥، ح٣؛ ج٢، ص٥٨٦، ح٦؛ ج١٤، ص١١، ح١و؛ ج١٨، ص٢٤٥، ح١ و ص١٩٨، ح٥.

[٤]. مرد کیست؟ زن کیست؟ ص٧.

[٥]. Gender differences in aggression as a function of provocation: A meta-analysis, p ٤٢٢.

[٦]. کتاب زن، ص٤٣١.

[٧]. روانشناسی افسردگی زنان، ص٢٧.