عن أبی عبد الله٧ نسخة. أخبرنا... عن جعفر بن محمد٧ بکتابه»،[١] «له کتاب عن الرضا٧ ... و ذکر النسخة»،[٢] «روی عن الرضا٧ . له نسخة تشبه کتاب الحلبی مبوبة کبیرة»[٣] و «له کتاب یرویه جماعة. أخبرنا... عن الرضا٧ بالنسخة»[٤]_ این برداشت را تقویت می‌نماید. این عبارات علاوه بر آن، اعم بودن معنای «کتاب» نسبت به «نسخه» را نیز ثابت می‌کند.

نتیجه

١. بررسی اسناد موجود در نمونه احادیث و منابع یاد شده نشان می‌دهد که «نسخه»، اصطلاحی شناخته شده در میان عامه و امامیه بوده است.

٢. در گزارش‌های ارائه شده، راوی «نسخه»، احادیث خود را از ائمه: نقل کرده است. بخشی از اسناد به پیامبر اعظم٦ و برخی به امیر المؤمنین٧ و ائمه دیگر: ختم می‌شود. امامی که سند حدیث موجود در «نسخه»‌ با نام او٧ آغاز شده، متن حدیث را از پدران خویش نقل فرموده است. بنا بر این، اسناد این احادیث همواره مشتمل بر نقل از نیاکان: بوده است.

٣. با توجه به اطلاعاتی که تا کنون گرد آمده، می‌توان اطمینان حاصل نمود که «نسخه»، عبارت است از: «کتابی منقول از یکی از ائمه:، شامل احادیث نبوی٦، علوی٧ و دیگر ائمه: پیشین به روایت آن امام٧». به عبارت دیگر: «نسخه، روایت امام٧ از نیاکان» است.

به این ترتیب، تفاوت «نسخه» با سایر نگارش‌های حدیثی، اشتمال بر احادیثی است که امام٧ آن را خود نفرموده، بلکه آن را از دیگران نقل نموده است.

٤. با توجه به فقدان دسترسی به همه آثاری که با عنوان «نسخه» توصیف شده‌اند، همچنین فقدان امکان استقرای تام در همه نمونه‌ها، داوری ارائه شده در باره محتوای «نسخه» مستند به شواهد موجود است.

٥. بررسی راویانی که نجاشی اثری با نام «نسخه»، به ایشان نسبت می‌دهد، از عامی بودن برخی و امامی بودن اکثر آنها حکایت دارد. با پذیرش اشتمال آثار موسوم به «نسخه» بر

[١]. همان، ص٣٥٨، ش٩٦٢.

[٢]. همان، ص١٦١، ش٤٢٦.

[٣]. همان، ص٣٦٦، ش٩٩٠.

[٤]. همان، ص٤٣٥، ش١١٦٨.