علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ١٥٨

 

جبرئیل همواره می‌گفت این را بگذارید در این جا و یا در آن جا.[١]

این اخبار اگر چه در باب ترتیب آیات است، اما نکته مهم این‌ها، اهتمام پیامبر٦ به گردآوری است. اگر این اخبار را در کنار روایات بسیاری‌ که حکایت از اهتمام فراوان پیامبر٦ به کتابت و گردآوری، قرآن می‌کنند، گذاشته شوند، می‌توان چنین استنباط نمود که جمع و ترتیب، در عصر ایشان بوده است.

بنا بر این، نظم آیه‌های قرآن با اشراف حضرت انجام گرفته است؛ زیرا وقتی قرآن به ‌صورت نوشتار درآید، نوشتار نظم کلمه‌ها و جمله‌ها را می‌طلبد؛ بدون نظم و ترتیب کلمه‌ها و جمله‌ها نوشتار صورت نمی‌گیرد.

٢. عرضه قرآن بر رسول

اسنادی موجود هستند که نشان می‌دهد بسیاری از صحابه قرآن را بر حضرت عرضه کردند؛ به عنوان نمونه: ابی بن کعب، قرائت قرآن را بر طبق ترتیب موجود _ که آغاز آن سوره «فاتحه» بود و به ترتیب تا سوره «ناس» به پایان می‌رسید _ به پیامبر٦ عرضه داشت.[٢]

هم‌چنین مشهور است:

زید بن ثابت آخرین عرضه قرآن را شاهد بود _ که در این عرضه، موارد منسوخ مشخص شده بود _ و قرآن را نوشت و بر پیامبر اکرم٦ عرضه داشت.[٣]

از این روایات استفاده می‌شود که این گروه، قرآنی را که گردآوری کرده بودند، بر پیامبر٦ عرضه کردند تا مبادا در آن اشکالی به وجود آمده باشد، غلط ثبت شده، یا در ترتیب آن اشتباهی رخ داده باشد. اهتمام نویسندگان وحی نسبت به صحت کتابت و گردآوری چنان بوده است که همواره قرآن را بر پیامبر٦ عرضه می‌کردند و اگر اشتباهی می‌دیدند، بر طرف می‌کردند. به همین دلیل، ابن حجر در فتح الباری می‌نویسد:

همه قرآن در زمان رسول٦ نوشته و جمع گردید.[٤]

بنا بر این، زمانی که تعدادی از صحابه از جمله خود زید بن ثابت شاهد آخرین
عرضه قرآن بوده و طبق روایات، قرآن را نوشته و بر حضرت قرائت کرده‌اند. پس دلیلی


[١]. لباب التأویل فی معانی التنزیل، ج١، ص٨.

[٢]. تذکرة الحفاظ، ج١، ص١٦.

[٣]. تاریخ القرآن، ص٧-٧١٠؛لباب التأویل فی معانی التنزیل، ج٨، ص١٣٤.

[٤]. فتح الباری، ج٩، ص١٠.