می‌آید. از جمله نتایجی که این داستان نادرست به دست می‌دهد، این است که جبرئیل نشانی‌ها را اشتباه می‌رود و بعد هم، به کسی می‌گوید بخوان که خواندن نمی‌داند و حتی آن مرد هم که قرار است مدینة‌العلم باشد، از مقصود فرشته اعظم خدا _ که بنا بر این داستان، با وی در حال تکلم از راه زبان و گوش و نه از راه امر باطنی و روحی است _ سر در نمی‌آرود و سخن او را به گونه‌ای دیگر می‌فهمد و در نهایت نیز، جبرئیل به زور و قوه قهریه متوسل می‌شود و فشار را به‌ عنوان یک ابزار کمک‌آموزشی به کار می‌گیرد.[١]

نمونه دیگر، داستانی است که برخی مورخان و مفسران ذیل آیه «المَ ‌نشرَح لکَ صدرک» نقل کرده‌اند و بر اساس آن، سینه آن حضرت را شکافتند و خونی سیاه را از قلب حضرت رسول خاتم٦ درآوردند و سپس قلب را در جای خود نهادند و این معنای شرح صدری شد که خداوند متعال، آن را به فرستاده خاتم خود گوشزد می‌کند و به نحوی بر وی بدان منت می‌نهد.[٢]

و باز نمونه‌ای دیگر در این باب، داستانی است که زن را اغواگر مرد در خوردن از شجره مورد نهی در بهشت نخستین معرفی می‌کند و از آدم نیز با لحنی حماسی یاد می‌کند. بدیهی است که ریشه این سخن نادرست، کتاب مقدس امروزین است[٣] و مخالفت این سخن، با نصّ صریح آیات قرآن روشن است (وَ عَصَی آدَمُ رَبَّهُ فَغَوَی).[٤]

٢. ذکر روایات بدون منبع

وی هنگام استنادات علمی به کتب دانشمندان علوم تجربی، بیشتر، مأخذهای
خود را ذکر می‌کند، اما این حالت در خصوص روایات معصومان: دیده نمی‌شود؛ نمونه‌ای را بنگریم:

احادیث بسیاری از رسول اکرم٦ و ائمه طاهرین: در باره احوال جهنمیان
و چگونگی بیرون آمدن یا خلود آنان در جهنم وارد شده است که مضمون بعضی از
آنها چنین است:

رسول خدا٦ فرمود: کسانی که به جهنم وارد شدند، از آن بیرون نمی‌آیند، مگر آن که

[١]. همان، ج٤، ص١٧٧. این داستان از راه‌های گوناگون قابل نقد است؛ از جمله ر.ک: مباحثی در علوم قرآن، ترجمه و حواشی محمد علی لسانی فشارکی، ص٤٧ و ٦٤، حواشی و توضیحات مترجم.

[٢]. ابن‌هشام در السیرة النبویة (ج١، ص١٧٣) حدیث مجعول شق بطن را آورده است.

[٣]. ر.ک: پیدایش، فصل٣، آیه ٧.

[٤]. سوره طه، آیه ١٢١.