روایات منابع اهل سنت _ که دربردارنده موضوعات پس و پیش موضوع منع تعلیم سوره یوسف به بانوان در روایات شیعه است _ به عایشه و ابن عباس بازگشته[١] و بیشتر آنها از دیدگاه عالمان اهل سنت مردود هستند. بعضی از علمای اهل سنت به موضوع[٢] بودن این روایات تصریح کرده‌اند.[٣]

از جملۀ این محققان محمد شمس الحق عظیم آبادی در کتابی به نام عقود الجمان فی جواز تعلیم الکتابه للنسوان، با محوریت موضوع روایات منع کتابت زنان، دو دسته از روایات را در این موضوع (روایات منع کتابت زنان و روایات جواز کتابت) آورده و با معیارهای رجالی و اصولی به داوری در باره آنها پرداخته است و در سرانجام سند روایات منع را خدشه‌دار دانسته است.[٤]

ابن جوزی نیز این روایات را در زمرۀ روایات موضوع بر شمرده است. وی در کتاب الموضوعات، ذیل بخشی به نام «باب تعلیم النساء سورة النور و منعهن من سکنی الغرف و تعلیم الکتابة»، دو حدیث عایشه و ابن عباس را آورده است.[٥]

اگر چه ابن جوزی و عظیم آبادی این روایت را موضوع خوانده‌اند، ولی با توجه به روش عمومی آنان _ که بر پایه تضعیف راوی به این نتیجه رسیده‌اند _ نمی‌توان روایت را جعلی خواند؛ زیرا تضعیف روای و یا حتی جاعل بودن برخی راویان، دلیل کافی برای جعلی خواندن یک روایت نیست. در نهایت اعتماد به روایت را کم می‌کند اما نمی‌تواند آن را به احادیث موضوعه پیوند زند.

نقد محتوایی روایات

فارغ از بحث سندی روایات نهی از تعلیم سورۀ یوسف، متن این روایات نیز در خور توجه

[١]. شعب الإیمان، ج٢، ص٤٧٧؛ المستدرک للصحیحین، ج٢، ص٣٩٦.

[٢]. در این جا وضع به معنای جعل است و مراد از آن، حدیثی ساختگی و دروغ است که به معصوم نسبت داده شده است (دراسات فی علم الدرایة، ص٧٢).

[٣]. عون المعبود، ج١٠، ص٢٦٨ – ٢٦٩؛ فیض القدیر شرح الجامع الصغیر، ج٣، ص٦٥١؛ تفسیرالسمعانی، ج٣، ص٤٩٧؛ الآداب الشرعیة، ج٣، ص٤٥٩؛ کتاب المجروحین، ج٢، ص٣٠٢؛ تذکرة الموضوعات، ص١٢٩؛ الفوائد المجموعة فی الأحادیث الموضوعة، ج١، ص١٢٦؛ سلسلة الأحادیث الضعیفة و الموضوعیة و أثرها السیئ فی الأمة، ج٥، ص١٦، ش٢٠١٧؛ موسوعه الاحادیث و الآثار الضعیفه و الموضوعه، ج٧، ص٥٤٩.

[٤].ر.ک: عقود الجمان فی جواز تعلیم الکتابة للنسوان، ص٤ - ١٥.

[٥]. الموضوعات، ج٢، ص٢٦٨ – ٢٦٩.