به دلیل کاربست این اصطلاح از سوی برخی بزرگان عامه همچون بخاری (م٢٥٦ق) _ که پیش از نجاشی (م٤٥٠ق) می‌زیسته‌اند _ این احتمال را می‌توان مطرح نمود که «نسخه» در ابتدا به آثاری گفته شده که مؤلف، احادیث نبوی٦ را خود یا به واسطه دیگر راویان از پیامبر اکرم٦ گردآورده بود. سپس «نسخه» به هر نوشته‌ای که حاوی احادیث نبوی٦ بود، اطلاق گردید.

با توجه به معنای لغوی «نسخه» _ که رونوشتی از یک متن است _ در توجیه استعمال این واژه در نوعی خاص از نگارش‌های حدیثی، احتمال استعمال آن در رونوشت احادیث نبوی٦ وجود دارد.

با به کارگیری این اصطلاح در میان امامیه نیز «نسخه»، ابتدا به هر حدیث نبوی٦ که از طریق اهل بیت: روایت گردیده، اطلاق شده، اما بعدها با توسعه در معنای «نسخه»، استعمال آن در مجموعه‌ای از احادیث ائمه: که از پدرانشان: گزارش نموده‌اند، رواج یافته است. بنا بر این، در گزارش‌های کتاب‌شناسی، از آثار حدیثی مشتمل بر احادیث ائمه: با این ویژگی، با عنوان «نسخه»، یاد گردید.

اگر چه احتمال _ اندک _ وجود دست‌نوشته‌هایی از ائمه٧ با ویژگی مخصوصی که گذشت نیز قابل طرح است، اما برای این احتمال شاهدی در موارد استعمال آن در کتب حدیثی و منابع کتابشناسی دیده نشد. بررسی عملکرد ائمه: نیز نشان می‌دهد که سیره این بزرگواران، گردآوری متون مکتوب حدیثی و ارائه آنها به اصحاب نبوده است.

این نکته نیز باید مورد توجه قرار گیرد که از تفاوت در تعابیر نجاشی و شیخ طوسی در باره اثر منسوب به برخی نسخه‌نگاران و همچنین اختلاف ذهبی و نجاشی در تعبیر از کتاب علی بن مهدی، روشن می‌شود که واژه «نسخه» برای نامگذاری آثار حدیثی نبوده، بلکه عنوانی توصیفی برای نشان دادن محتوای آن بوده است. برخی عبارات نجاشی _ که گفته است: «روی عن أبی عبد الله٧ له کتب، منها... عن جعفر بن محمد٧ نسخة»،[٣] «روی

[١]. فهرست النجاشی، ص٩، ش٦؛ ص ١٥١، ش٣٩٧.

[٢]. میزان الأعتدال، ج٣، ص١٥٨؛ نیز، ر.ک: تهذیب التهذیب، ج٧، ص٣٣٨.

[٣]. همان، ص٤٦، ش٩٥.