علوم حدیث - علوم حدیث - الصفحة ٤٥ - جستاری در مفهوم «نسخه»؛ سبکی در گردآوری و گزارش احادیث

 

نکته مهم آن است که داود بن سلیمان بن یوسف غازی،[١] مؤلف کتابی است که امروزه با نام مسند الإمام رضا٧، شهرت دارد. بخشی از سند موجود در ابتدای کتاب این‌گونه است:

قال: أنبأنا أبو الحسن علی بن محمد بن مهرویه القزوینی، بها قال: حدثنا داود بن سلیمان بن یوسف أبو أحمد الغازی، قال: حدثنی علی بن موسی الرضا٧، قال: حدثنی أبی موسی بن جعفر، عن أبیه جعفر بن محمد، عن أبیه محمد بن علی، عن أبیه علی بن الحسین، عن أبیه الحسن بن علی، عن أبیه علی بن أبی طالب:، قال: قال رسول الله٦.[٢]

در ادامه نقل احادیث، اسناد موجود در ابتدای احادیث، با «و بالاسناد المذکور، قال رسول الله٦» و «بالاسناد، قال رسول الله٦»، آغاز شده است. این کتاب مشتمل بر چهل حدیث نبوی٦ است.[٣]

مطالعه سایر احادیث روایت شده از این راوی نشان می‌دهد که وی علاوه بر احادیث نبوی٦، برخی احادیث علوی٧ را نیز در کتاب خود گرد آورده بود. به این
ترتیب، اسناد موجود در برخی احادیث، به واسطه امام رضا٧ به امیر المؤمنین٧
ختم می‌شود.[٤] همچنین، حدیثی از امام صادق٧ نیز در روایات این راوی مشاهده می‌شود.[٥]

بنا بر این، می‌توان اثر برجای مانده از داود بن سلیمان را مانند کتاب أحمد بن عامر، از جمله نسخه‌های بر جای مانده از پیشینیان دانست که با نامی دیگر شهرت یافته‌اند. بر اساس گزارش نجاشی (م٤٥٠ق)، خطیب بغدادی (م٤٦٣ق) و ذهبی (م٧٤٨ق)، این دو اثر را باید «نسخه» نامید. این احتمال وجود دارد که شهرت این دو کتاب به نام‌های دیگر،


[١]. از وی به تصحیف «القزاز، الرازی، القاری، المغازی، الفراء، الغزاء»، نیز یاد شده است (ر.ک: مسند الإمام رضا٧، مقدمه تحقیق، ص٢٨).

[٢]. مسند الإمام رضا٧، ص٦٠.

[٣]. محمد جواد حسینی جلالی، محقق نسخه انتشار یافته، نُه حدیث را نیز با استفاده از گزارش علامه مجلسی از بحار الأنوار در انتهای این مجموعه افزوده است که آنها نیز با سند «و بهذا الإسناد» آغاز می‌شود (ر.ک: همان، ص٦٧-٦٨).

[٤]. برای نمونه: «حدثنا علی بن عبد الله الوراق _ رضی الله عنه _، قال: حدثنا علی بن محمد بن مهرویه القزوینی، قال: حدثنا داود بن سلیمان الغازی، عن أبی الحسن علی بن موسی الرضا٧، عن أبیه، عن آبائه، عن أمیر المؤمنین٧ أنه قال» (عیون أخبار الرضا٧، ج١، ص٢٥٣، ح٢٥). برای مشاهده دیگر نمونه‌ها، ر.ک: همان، ج١، ص١٢٨، ح٤٠؛ الأمالی (المفید)، ص٣٠٩، ح٨؛ الأمالی (الطوسی)، ص٧٨، ح١١٥؛ ص٥٦، ح٧٨.

[٥]. عیون أخبار الرضا٧، ج١، ص٢٧٩، ح٨٤.