روش، پاسخ پرسش‌هایی چند پر اهمیت بوده است: کدام راوی صاحب کتاب است؟ کتاب او در چه پایه‌ای از اعتبار است؟ از این کتاب چند نسخه (تحریر) در دست است؟ و طریق هر یک کدام است؟و کدام طریق استوارتر است؟[١]

به گفتۀ میرداماد، اخذ حدیث از اصول حدیثی صحیح و قابل اعتماد یکی از پایه‌های اصلی تصحیح حدیث نزد قدما بوده است.[٢] شیخ حر عاملی در یک داوری جالب توجه در بارۀ این کتاب‌های معتَمد می‌نویسد:

از تتبّع گسترده و منقولات صریح چنین استفاده می‌شود که قدما حدیثی را در کتابی معتمَد ثبت نمی‌کردند، جز آن که درستی نقل آن برایشان ثابت می‌شد. استثنا کردن برخی احادیث خاصّ از بعضی کتب حدیثی قرینه‌ای بر همین سخن ماست.[٣]

با تحلیل دقیق آثار و منابع حدیثی باقی مانده از متقدّمان می‌توان قراین کتاب‌محورِ قدما در فرآیند اطمینان به صدور حدیث را به شرح زیر بیان کرد. گفتنی است که همۀ این قراین راهی برای دستیابی به منبع معتبر و قابل اعتماد بوده است. افزون بر این موارد، تسمیۀ نگاشته‌های حدیثی با عناوینی چون کتاب، نسخه، جزء، تصنیف و اصل _ که این عنوان معنایی خاص در مبانی حدیثی متقدّمان داشته _ نیز دارای اهمیت است.

نمونه‌ای از توجّه قدما به اعتبارسنجی منابعشان در این سخن شیخ صدوق در مقدّمۀ کتابمن لا یحضره الفقیه بازتاب یافته است:

همه روایاتی که در این کتاب آورده‌ام، از کتب مشهوری که تکیه‌گاه و محلّ مراجعه هستند، استخراج شده است.[٤]

نتایج توجه قدما به اعتبار کتاب‌های اولیۀ حدیثی در اوصافی چون «مُعتمدٌ»،[٥] «مُعتمدٌ عَلیه»[٦] و «مَعمولٌ عَلیه / عَلیها»[٧] در فهارس کهنِ بر جای مانده بازتاب یافته

[١]. «نقد حدیث»، ص٥٧.

[٢]. الرواشح السماویة، ص١٦١.

[٣]. «قد عُلم بالتتبّع و النقل الصریح: أنّهم ما کانوا یُثبتون حدیثاً فی کتابٍ مُعتَمدٍ حتّی یَثبتَ عندهم صحّةَ نقلِه، و قد نَصّوا علی استثناءِ أحادیث خاصّة مِن بعضِ الکُتبِ و هو قرینةُ ما قُلنا» (وسائل الشیعة، ج٣٠، ص٢٤٤).

[٤]. من لا یحضره الفقیه، ج١، ص٣.

[٥]. ر.ک: فهرست کتب الشیعه و أصولهم، ص١٥٨، ٢٥٦، ٢٨٥، ٣٣٥.

[٦]. ر.ک: همان، ص٣٩.

[٧]. همان، ص٣٠٥؛ رجال النجاشی، ص٥٨.