«إِن تُصِبْكَ حَسَنَةٌ تَسُؤْهُمْ وَ إِن تُصِبْكَ مُصِیبَةٌ یَقُولُواْ قَدْ أَخَذْنَا أَمْرَنَا مِن قَبْلُ وَ یَتَوَلَّواْ وَّ هُمْ فَرِحُونَ * قُل لَّن یُصِیبَنَا إِلَّا مَا كَتَبَ اللهُ لَنَا هُوَ مَوْلَانَا وَ عَلی اللهِ فَلْیَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ».[١]

این آیات همه متضمن اصول این حقیقت‌اند و آن، حقیقت ولایت خدای سبحان است، و این که احدی غیر از خدا هیچ گونه ولایت و اختیاری ندارد. آری، اگر انسان به راستی به این حقیقت ایمان داشته و مقام پروردگار خود را بشناسد، قهراً بر پروردگار خود توکل می‌جوید، و حقیقت مشیت و اختیار را به او واگذار می‌کند، و دیگر به رسیدن به حسنه خوشحال و در برابر مصیبت اندوهناک نمی‌گردد. و همچنین نسبت به آنچه که به دشمن انسان می‌رسد، نباید خوشحال و بد حال گردد، و این از نادانی و جهل به مقام پروردگار است که وقتی دشمن انسان موفقیتی به دست آورد ناراحت شود، و وقتی او مبتلا و گرفتار می‌گردد وی خوشحال شود، زیرا دشمن او هم از خود اختیاری ندارد.[٢]

رسیدن به این مرحله که انسان بتواند تعادل خود را در خوشایند و ناخوشایند زندگی حفظ کند، از مراتب عالی انسان‌های رشد یافته است. لذا کسی همچون امام سجاد
_ علیه السلام _ در مناجات خود از خداوند می‌خواهد که وی را به این مرحله برساند.[٣]
بنا بر این، نباید وقتی حادثه‌ای تلخ اتفاق افتاد، ای کاش ای کاش گفت و زمینه
نارضایتی را فراهم کرد؛ بلکه باید به تقدیری بودن امور توسط خداوند متعال توجه نمود تا انسان آرام شود.[٤]

٤. تنظیم انتظارات

این که انتظارات ما چگونه تنظیم شده باشد، نقش مهمی در واکنش انسان دارد. سؤال این است که انتظارات انسان چگونه باید تنظیم شود تا در خوشایند و ناخوشایند، موجب

[١]. سوره توبه، آیه ٥٠ و ٥١.

[٢]. ترجمه تفسیر المیزان، ج‌٩، ص٤١١.

[٣]. «اللَّهُمَ صَلِّ عَلی‌ مُحَمَّدٍ و آلِهِ وَ اجعَل ثَنائی عَلَیکَ و مَدحی إیّاکَ و حَمدی لَکَ فی کُلِّ حالاتی حَتّی‌ لا أفرَحَ بِما آتَیتَنی مِنَ الدُّنیا و لا أحزَنَ عَلی‌ ما مَنَعتَنی فیها (صحیفه سجادیه، دعای ٢١).

[٤] رسول خدا _ صلی الله علیه و آله _ در این باره می‌فرماید: «إن أصابَکَ شَیءٌ فلا تقل: لَو أنّی فَعَلتُ کانَ کَذا وکَذا، و لکِن قُل: قَدَرُ الله‌ِ و ما شاءَ فَعَلَ، فَإنّ «لَو» تَفتَحُ عَمَلَ الشیطانِ» (صحیح مسلم، ج٤، ص٢٠٥٢، ح٣٤؛ سنن ابن ماجة، ج١، ص٣١، ح٧٩ و ج٢، ص١٣٩٥، ح٤١٦٨.‌