این سخن، نتیجۀ دیدگاهی است که باور دارد آثار حدیثی معرفی شده تحت عنوان «اصل» در منابع فهرستی و رجالی متقدّم، جایگاهی خاص در فرآیند تصحیح و احراز صدور احادیث داشته‌اند.[١] به گفتۀ محمّد تقی مجلسی، صحت اصول چهارصدگانۀ حدیثی (اصول اربعمائة) و عمل بدان‌ها مورد اتفاق همگان بوده است.[٢]

توضیح مطلب آن که، گاه به دلایل و شواهد مختلف، نوشته‌ای حدیثی معتبر و
قابل اعتماد تلقی می‌شد و در نتیجه، احادیث موجود در آنها نیز معتبر قلمداد می‌شد. بدین سبب است که کتاب‌های اسحاق بن عمّار ساباطی،[٣] حفص بن غیاث،[٤] طلحة بن زید نَهْدیّ،[٥] علی بن حاتم قزوینی[٦] و عمّار بن موسی ساباطی[٧] قابل اعتماد
معرفی شده‌اند.

گزارش نجاشی و شیخ طوسی در بارۀ کتاب عبیدالله بن علی حلبی[٨] و کتاب‌های سی‌گانۀ حسن و حسین پسران سعید بن حمّاد أهوازی[٩] نشان می‌دهد که قدما به احادیث این کتاب‌ها عمل می‌کرده‌اند. ظاهراً صحت محتوای[١٠] کتاب‌های المبتدأ و المغازی و الوفاة و الردّة أبان بن عثمان أحمر بَجَلی،[١١] حسن بن محمّد نوفلی،[١٢]نوادر حسن بن راشد

[١]. أصول الحدیث، ص٤٨.

[٢].‌ روضة المتقین، ج١٤، ص٤٠. توجه به اهمیت و جایگاه «اصل‌ها» در تاریخ حدیث شیعه قبل از تدوین جوامع حدیثی بر پژوهشگران پوشیده نیست (ر.ک: پژوهشی در تاریخ حدیث شیعه، ص١٨٨) هرچند در تعریف «اصل» و یا ترادف آن با مفهوم «کتاب» نیز سخنانی مطرح شده است (ر.ک: همان، ص١٧٢) با این همه از نظر همین محققان، تعبیر «له أصل» از ارزش بیشتری در مقایسه با «له کتاب» برخوردار است و حد اعلا در مورد یک «اصل» آن است که نویسند‌ه‌اش ثقه باشد (همان، ص١٧٣).

[٣]. فهرست کتب الشیعه و أصولهم، ص٣٩.

[٤]. همان، ص١٥٨.

[٥]. همان، ص٢٥٦.

[٦]. همان، ص٢٨٥.

[٧]. همان، ص٣٣٥.

[٨].‌ همان، ص٣٠٥؛ رجال النجاشی، ص٢٣١. توصیف طوسی از این کتاب چنین است: «عبیدالله بن علی الحلبی. له کتاب، مصنّف معمول علیه و قیل أنّه عُرض علی الصادق _ علیه السلام _ (فلمّا رآه استحسنه) و قال: لیس لهؤلاء _ یعنی المخالفین _ مثله». شاید تأیید کتاب از سوی امام صادق _ علیه السلام _ دلیل اعتماد و عمل قدما به کتاب عبیدالله حلبی بوده است.

[٩]. رجال النجاشی، ص٥٨.

[١٠]. برای معیار‌های قدما در ارزیابی محتوایی احادیث و کتاب‌های حدیثی ر.ک: «کارکرد‌های نقد متنی.‌..»، ص٤٣-٦٦.

[١١]. رجال النجاشی، ص١٣.

[١٢]. همان، ص٣٧.