هدف این نوشتار معرفی یکی از ویژگی‌های مشترک «منطق فهم حدیث» و «دانش هرمنوتیک» است و در آن، گونه‌های دخالت ذهنیت ناقلان حدیث در فهم مخاطبان کتب روایی بررسی می‌شود. این پژوهش می‌کوشد تا نمونه‌هایی از احادیث را گردآوری و دسته بندی نماید که فهم راوی، ناقل یا گردآورنده از معنای حدیث در روایت‌گری او تأثیر گذاشته و در نتیجه، امکان دارد به فهم نادرست مخاطبان منجر شود. سپس در هر مورد راهکار‌های مناسب برای تحصیل اطمینان‌ به مراد معصوم _ علیه السلام _ بیان شده است. نیز بیان خواهد شد که می‌توان با تکیه بر سیره عقلا در محاورات و استفاده از نگاه مجموعی به روایات مربوط به یک موضوع و پی‌گیری قراین، بر احتمال تأثیرگذاری فهم راوی در فهم خوانندگان کتب روایی از روایت غلبه کرد. همچنین، در این تحقیق، پدیده نقل به معنا و میزان تأثیر آن در فهم معارف دینی مورد توجه قرار گرفته است و بیان می‌شود که چگونه می‌توان به احتمال وجود نقل به معنا در یک روایت پی برد و در صورت احراز ݢݢآن، روش برداشت از روایات نقل به معنا چگونه است.

کلید واژه‌ها: هرمنوتیک، تأثیر ذهنیت راوی بر فهم خواننده، تبویب روایات، تقطیعات، ادراج، نقل به معنا.

[١]. مقاله حاضر برگرفته از درس ١٣ از کتاب «درسنامه هرمنوتیک و منطق فهم حدیث» است که توسط همین نویسندگان در حال تدوین و ارائه به مرکز تدوین متون درسی جامعة المصطفی العالمیه است.

[٢] عضو هیئت علمی و دانشیار مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره)

[٣]. دانشجوی دکتری رشته کلام اسلامی مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی(ره).‌