این‌جا تنها به ذکر یک نمونه بسنده می‌کنیم. بر پایۀ گزارش‌های موجود، حسن بن علی
بن فَضّال و یونس بن عبدالرحمن و حسن بن جَهم، کتاب الفرائض امیرمؤمنان علی
_ علیه السلام _ را بر امام رضا _ علیه السلام _ عرضه کردند و ایشان آن را صحیح دانسته، بر آن مهر تأیید زدند.[١] در روایتی دیگر آمده است که ابو عمرو مُتَطبّب (م٢٤٠ق) این کتاب را بر امام صادق _ علیه السلام _ عرضه کرده و آن حضرت در پاسخ، انتساب آن به امام علی
_ علیه السلام _ را تأیید کرده است.[٢] به نظر، آنچه به عنوان اصل ظَریف یا کتاب فی الدیات شهرت دارد، در واقع تألیف ظَریف نبوده، بلکه همین کتاب امیرالمؤمنین _ علیه السلام _ است. اسناد احادیث پیش‌گفته این نکته را تأیید می‌کند که کتاب الفرائض امیر المؤمنین _ علیه السلام _ در دوره‌های بعدی به عنوان کتاب الدیات ظریف شناخته می‌شده است.[٣] این کتاب _ که برای محدّثان زیدی و اهل تسنن نیز شناخته شده بوده[٤]_ با عنوان کتاب الدیات ظریف بن ناصح در مجموعه‌ای چاپ شده است.[٥]

ظاهراً مقصود نجاشی از این که گزارش کرده ابو عمر طبیب عبدالله بن سعید بن حیان بن أبجر کنانی کتاب الدیات خود را _ که در جامعۀ شیعه به کتاب عبدالله بن أبجر شهرت داشته _ بر امام رضا _ علیه السلام _ عرضه کرده، همین کتاب باشد.[٦] تأیید انتساب محتوای کتاب به امیر مؤمنان _ علیه السلام _ از سوی امامان بعدی سبب شد تا این نوشتۀ حدیثی مورد اعتماد محدّثان شیعی، به ویژه صاحبان جوامع چهارگانۀ حدیثی قرار گرفته
و محتویات آن در این جوامع نقل شود.[٧] به گفتۀ یکی از محققان معاصر نحوه
اسناد کلینی نشان می‌دهد که به کتاب دسترسی داشته و طرق متعدد خود را تا کتاب ذکر نموده است.[٨]

[١]. الکافی، ج٧، ص٣١١، ح١؛ ص٣٢٤، ذیل ح٩؛ ص٣٢٧، ح٥ و ص٣٣٠، ح١؛ تهذیب الاحکام، ج١٠، ص٢٦٧، ح١٠٥٠ و ص٢٨٥، ح١١٠٧ و ص٢٩٤، ح١١٤٨.

[٢]. الکافی، ج٧، ص٣٣٠، ح٢؛ ص٣٦٢-٣٦٣، ح٩؛ تهذیب الاحکام، ج١٠، ص٢٨٥.

[٣]. معالم المدرستین، ج٣، ص٢٠٧. در بارۀ کتاب الدیات ظریف ر.ک: خاتمة مستدرک الوسائل، ج١، ص١٠٤-١٠٦.

[٤]. Tradition and Survival, p. ١٣.

[٥]. الأصول، ص١٣٤-١٤٨.

[٦]. رجال النجاشی، ص٢١٧.

[٧]. خاتمة مستدرک الوسائل، ج١، ص١٠٤ و ١٠٦.

[٨]. توضیح الأسناد، ج٢، ص٣٤٥. برای نقل‌هایی از این کتاب ر.ک: الکافی، ج٧، ص٣١١، ح١؛ ص٣٢٤، ح٩، ص٣٢٧، ح٥ و ص٣٣٠، ح١و٢؛ ص٣٣٣، ذیل ح٥؛ ص٣٣٤، ذیل ح١٠؛ ص٣٣٨، ذیل ح١١؛ ص٢٤٣، ذیل ح١٢ و ح١ (کلینی این پنج حدیث را به حدیث منقول از یونس بن عبدالرحمان در ج٧، ص٣٣٠، ح١ تعلیق کرده است)؛ ص٣٦٢-٣٦٣، ح٩. برای متن کامل کتاب الفرائض ر.ک: من لا یحضره الفقیه، ج٤، ص٧٥-٩٢؛ تهذیب الاحکام، ج١٠، ص٢٩٥-٣٠٨)